Autor: Kamilla Stefaniuk-Borówka

Polubowny podział majątku i problemy z byłą żoną

Jestem dwa lata po rozwodzie bez orzekania winy. Podział majątku miał się odbyć polubownie. Wraz z żoną mieliśmy mieszkanie, które otrzymałem z zakładu pracy, a potem je wykupiłem (z własnych środków – książeczka mieszkaniowa). Wyceniliśmy je na 160 tys. zł. Była żona miała oddać mi połowę tej sumy, dlatego wziąłem kredyt, by kupić sobie kawalerkę i zamieszkać osobno. Od rozwodu jednak wciąż mnie zwodzi, wpłaty są nieregularne i dotąd oddała mi tylko 10 tys. zł. Jeszcze przed rozwodem wymieniła zamki w drzwiach, nie pozwalała mi na wejście do lokalu i wystawiła moje rzeczy za drzwi. Czy może mnie wymeldować z tego mieszkania (otrzymałem zawiadomienie, że wszczęła takie postępowanie)? Złożyła jednak pozew o podział majątku – jakie to ma znaczenie? Czy mogę wystąpić o nierówny podział? Co powinienem zrobić?

Z treści Pana listu wynika, że oczekuje Pan wyjaśnień dotyczących podziału majątku. Chciałby Pan również uzyskać informacje na temat możliwości wymeldowania Pana przez byłą żonę z mieszkania, które wykupił Pan w czasie trwania małżeństwa.

Wymeldowanie

Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (j.t. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.) „organ gminy na wniosek strony lub z urzędu może podjąć decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się”.

Niewykonanie obowiązku meldunkowego, w tym przypadku obowiązku wymeldowania się, jest wykroczeniem. Zgodnie z art. 147 § 1 Kodeksu wykroczeń „kto nie dopełnia ciążącego na nim obowiązku meldunkowego, podlega karze ograniczenia wolności, grzywny albo karze nagany”.

Jeżeli osoba, która opuściła miejsce swojego pobytu stałego, nie dopełniła swego obowiązku meldunkowego, obowiązek zawiadomienia właściwych organów gminy obciąża podmioty posiadające określone prawo do lokalu, w którym osoba, która nie dopełniła swego obowiązku meldunkowego, zamieszkiwała. Zgodnie z art. 29 ust. 2 wskazanej wyżej ustawy właściciel lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu jest „obowiązany do zawiadamiania właściwego organu gminy o stałym lub czasowym pobycie innej osoby w ich lokalach (pomieszczeniach) oraz o opuszczeniu przez nią tego lokalu (pomieszczenia), jeżeli osoba ta nie dopełniła obowiązku meldunkowego. Zawiadomienie powinno być dokonane niezwłocznie po upływie terminu określonego do wykonania obowiązku meldunkowego”.

Wraz z zawiadomieniem właściciel lokalu powinien złożyć wniosek o wymeldowanie osoby, która bez wymeldowania się opuściła swoje dotychczasowe miejsce pobytu stałego. Podstawą prawną takiego wniosku jest art. 15 ust. 2 przedmiotowej ustawy. Zgodnie z nim „organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się”. Osobą uprawnioną do złożenia wniosku jest strona, czyli zgodnie z Kodeksem postępowania administracyjnego każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Zgodnie z powyższym Pana była żona jako osoba mająca interes prawny mogła złożyć taki wniosek o wymeldowanie Pana.

Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że wymeldowanie jest wyłącznie aktem rejestracji danych dotyczących pobytu określonej osoby w miejscu jej zameldowania, a zameldowanie jest jedynie czynnością tzw. administracyjno-techniczną. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych „zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu”. Wynika z tego, że przez samo zameldowanie nie nabywa się żadnych praw do mieszkania – meldunek nie powoduje powstania tytułu prawnego do zajmowania lokalu. Aby mieć prawo zajmowania lokalu, trzeba dysponować tytułem prawnym do niego, czyli np. prawem własności. Wymeldowanie ma przede wszystkich znaczenie dla zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności. Sam więc meldunek ma tylko znaczenie ewidencyjne, gdyż własność i meldunek to sprawy zupełnie odrębne.

Prawo własności i zameldowanie to więc dwie różne sprawy. Sam meldunek ma tylko znaczenie ewidencyjne.

Jeżeli była żona złożyła wniosek o wymeldowanie Pana z lokalu, może Pan oczekiwać, że gmina rozpocznie przeprowadzanie postępowania wyjaśniającego i w tym celu wezwie Pana do udzielenia wyjaśnień w sprawie. Może przeprowadzić też rozeznanie w środowisku.

Istotne w Pana sprawie jest to, że muszą być spełnione odpowiednie przesłanki, aby organ gminy mógł wydać decyzję o wymeldowaniu. Jest to wykazanie, że:

• opuścił Pan miejsce stałego pobytu,
• opuszczenie to ma charakter stały, nie tymczasowy i jest dobrowolne,
• pod wskazanym adresem Pan nie zamieszkuje.

Według orzecznictwa organ gminy zobowiązany jest on przede wszystkim zbadać, czy:

• opuszczenie lokalu jest trwałe i rzeczywiście ma miejsce; nie może być za takie uznane np. przekwaterowania do lokalu zastępczego z powodu remontu dotychczasowego lokalu, który nie nadaje się do zamieszkania z powodu spalenia (wyrok NSA z dnia 23.09.1999 r., sygn. akt V SA 252/99),
• opuszczenie lokalu było dobrowolne, tj. wynikało z własnej woli osoby; nie może być skutkiem wymuszenia, np. gdy poprzez wymianę zamków w drzwiach uniemożliwiono dostęp do lokalu (wyrok NSA z dnia 21.03.2001 r., sygn. akt V SA 2950/00) lub uniemożliwiano zamieszkiwanie w lokalu przez stosowanie przymusu psychicznego i fizycznego, tj. obelgi, rękoczynu, wyzwiska, bicia, drwiny i groźby (wyrok NSA z dnia 03.04.2000 r., sygn. akt V SA 1784/99),
• osoba podjęła przypisane prawem czynności zmierzające do przywrócenia przebywania w lokalu; równoznaczna z dobrowolnym opuszczeniem lokalu jest nie tylko dobrowolna zmiana miejsca pobytu, ale także sytuacja, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego niedopuszczona, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu; jeżeli zatem w związku ze zmianą zamków w drzwiach osoba podlegająca wymeldowaniu nie zwróciła się do właściwego organu, aby w drodze postępowania cywilnego uzyskać przywrócenie utraconego posiadania lub umożliwienie powrotu do lokalu – należy uznać takie opuszczenie lokalu jako dobrowolną zmianę miejsca pobytu; natomiast prawomocny wyrok przywracający posiadanie lokalu osobie bezprawnie z niego usuniętej oznacza brak przesłanki opuszczenia (wyrok NSA z dnia 12.04.2001 r., sygn. akt V SA 3078/00; wyrok NSA z 18 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1424/99).

W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu omawianego wyżej art. 15 ust. 2 ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne, ponadto organ winien ustalić zamiar osoby, która ma być wymeldowana. Oczywiście przy ustaleniu zamiaru nie można poprzestać na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla oceny zamiaru istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą m.in.: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (por. wyrok NSA z dnia 23.04.2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, niepubl.; wyrok NSA z dnia 06.02.2002 r., sygn. akt SA/Sz 1278/00, niepubl.).

Ponadto dobrowolne opuszczenie lokalu ma miejsce wówczas, gdy wynika z własnej woli osoby zainteresowanej. Opuszczenie mieszkania z powodu bezprawnych działań bądź sytuacji faktycznych przymuszających do takiego zachowania, np. opuszczenia lokalu na czas remontu, nie są dobrowolne (zob. wyrok NSA z dnia 10.07.2008 r., sygn. akt II OSK 805/07

Wyżej wskazane orzecznictwo ma dla Pana znaczenie, ponieważ w czasie postępowania wyjaśniającego przed organem gminy powinien Pan wykazać, że opuszczenie mieszkania nie było dobrowolne – że zrobił Pan to pod presją byłej żony i że była żona sama spakowała Pana rzeczy, zmieniła zamki, a przez to utrudniła Panu powrót do mieszkania.

Ocena sytuacji jednak ostatecznie będzie należała do organu gminy.

Jeżeli zapadnie decyzja niekorzystna dla Pana, będą Panu przysługiwały środki odwoławcze. Odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od otrzymania decyzji do organu nadrzędnego, czyli do wojewody. Gdy odwołanie nie zostanie wniesione w terminie, decyzja uprawomocnia się.

Ponadto, jeżeli żona nie dopuszcza Pana do mieszkania i uniemożliwia korzystanie z niego poprzez np. wymianę zamków, może Pan wystąpić do sądu z powództwem o dopuszczenie do korzystania z mieszkania, ewentualnie o ochronę naruszonego posiadania.

Wtedy organ gminy powinien zawiesić postępowanie w sprawie wymeldowania Pana pobytu stałego do czasu prawomocnego orzeczenia sądu w sprawie o przywrócenie posiadania lokalu.

Jeżeli chce Pan mieszkać w tym mieszkaniu do czasu uregulowania spraw podziału majątku, może Pan również zwrócić się o pomoc do policji. Policja w takich wypadkach może nakazać wpuszczenie osoby do mieszkania, w którym jest zameldowana.

Podział majątku

Z Pana listu wynika, że mieszkanie otrzymał Pan od zakładu pracy, a wykupił je za własne środki.

Zgodnie z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w skrócie K.r.io.) „z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny)”.

Tym samym co do zasady mieszkanie nabyte (wykupione) w trakcie trwania małżeństwa objętego ustawową wspólnością majątkową wchodzi do majątku wspólnego małżonków.

Jeżeli jednak środki na nabycie tego mieszkania pochodziły z majątku odrębnego małżonka (wkładu na książeczce mieszkaniowej), to na podstawie art. 33 pkt 10 K.r.io. to stanowi mieszkanie majątek odrębny (majątek odrębny małżonka stanowią przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej).

Zgodnie z przepisami obowiązującego przed 2004 r. K.r.io. do majątku odrębnego należały:

• przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;
• przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił;
• przedmioty majątkowe nabyte ze środków uzyskanych w zamian za przedmioty wymienione w dwóch punktach poprzedzających.

Należy jednak ustalić, czy cały wkład na książeczce mieszkaniowej zgromadził Pan przed ślubem. Jeżeli tak było, to własność mieszkania powinna przypaść Panu – zgodnie z tym, że przedmioty majątkowe nabyte ze środków uzyskanych w zamian za przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej należą do majątku odrębnego. Była żona mogłaby ewentualnie ubiegać się o zwrot nakładów poniesionych np. na remont tego mieszkania.

Inaczej by się przedstawiała sytuacja, jeżeli część wkładu na książeczce była gromadzona po ślubie. Wtedy należałoby podzielić kwotę uzyskanej premii gwarancyjnej, przeznaczonej na zakup mieszkania, proporcjonalnie do zgromadzonego wkładu przed zawarciem małżeństwa i po zawarciu małżeństwa (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego – Izba Cywilna – z dnia 05.10.2000 r., sygn. akt II CKN 611/99, Biuletyn Sądu Najwyższego 2000/11, str. 15). Ta część uzbierana po ślubie i przeznaczona na wykupienie mieszkania weszłaby do majątku wspólnego, a była żona miałaby prawo do części mieszkania, która odpowiadałaby wkładowi zgromadzonemu na książeczce w czasie trwania małżeństwa.

Punkt 3 art. 33 Kodeksu rodzinnego przewidywał tzw. surogację, która polega na zaliczeniu do majątku odrębnego (dziś nazywanego osobistym) każdego z małżonków przedmiotów majątkowych nabytych w czasie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej w zamian za przedmioty majątkowe nabyte przed ślubem. Tak jak w Pana przypadku: w zamian za premię gwarancyjną z książeczki mieszkaniowej wykupił Pan mieszkanie (zakładam tutaj, że środki zgromadził Pan przed zawarciem małżeństwa).

Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12.05.2000 r. (sygn. akt V CKN 50/00), są dwie przesłanki surogacji:

1. jedno i to samo zdarzenie spowodowało wyjście określonego przedmiotu majątkowego z majątku osobistego (środki pieniężne uzyskane z darowizny) i nabycie innego przedmiotu majątkowego (mieszkanie),
2. przedmiot majątkowy nabyty był uzyskany, także w sensie ekonomicznym, kosztem majątku osobistego.

Mieszkanie zostało nabyte w zamian za środki pieniężne uzyskane przez Pana w drodze realizacji książeczki mieszkaniowej, która stanowiła Pana majątek odrębny, tak wiec możemy więc mówić o surogacji. Cały czas zakładam, że środki na książeczce zgromadził Pan przed zawarciem małżeństwa.

Działanie zasady surogacji może być zmodyfikowane wolą małżonka, na którego rzecz surogacja ma nastąpić. Małżonek może postanowić, że nabyty przedmiot wejdzie w skład majątku wspólnego. Wola uchylenia surogacji musi być wyrażona w tej samej czynności prawnej, przez którą nastąpiło nabycie przedmiotu majątkowego.

Jeżeli więc w akcie kupna mieszkania zaznaczono, że pieniądze na zakup pochodzą z Pana majątku odrębnego, ale Pana wolą jest, aby mieszkanie weszło w skład majątku wspólnego, to można mówić, że uchylił Pan surogację. Jeżeli zaś surogacja nie została uchylona, to mieszkanie stanowi Pana majątek odrębny.

Jeżeli to Pan wystąpiłby o podział majątku wspólnego i we wniosku wskazałby, że składnikiem majątku wspólnego było mieszkanie, mógłby Pan wykazać w toku postępowania, że pieniądze na zakup mieszkania pochodziły z Pana majątku odrębnego, a wiec mieszkanie nie powinno podlegać podziałowi.

W postępowaniu działowym sąd rozstrzyga również spór o to, czy dany przedmiot wchodzi w skład majątku wspólnego.

To na Panu jednak będzie spoczywał ciężar udowodnienia, że mieszkanie zostało zakupione ze środków pochodzących z Pana majątku odrębnego.

Jeżeli jednak było inaczej i zakup mieszkania był sfinansowany w części ze środków pochodzących z majątku wspólnego (wynagrodzenia za pracę, pożyczek; wkład na książeczce był gromadzony w czasie trwania małżeństwa), to może Pan zażądać ewentualnie ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. Nie jest to jednak łatwe do osiągnięcia.

Zgodnie z art. 43 § 1 K.r.io. „oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Jednakże z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku”.

Według § 3 art. 43 K.r.io. „przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym”.

Warunkiem ustalenia nierównych udziałów jest łączne zaistnienie dwóch przesłanek:

1. istnienia ważnych powodów, dla których małżonek żąda ustalenia nierównych udziałów,
2. przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego w różnym stopniu.

Generalnie przez takie powody należy rozumieć takie okoliczności, które oceniane z punktu widzenia zasad współżycia społecznego przemawiają za nieprzyznaniem jednemu z małżonków korzyści z majątku wspólnego w takim zakresie, w jakim nie przyczynił się on do powstania tego majątku. Przy ocenie istnienia „ważnych powodów” w rozumieniu art. 43 § 2 K.r.io. należy mieć na względzie całokształt postępowania małżonków w czasie trwania wspólności ustawowej w zakresie wykonywania ciążących na nich obowiązków względem rodziny, którą przez swój związek założyli – tak stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 05.101974 r., sygn. akt III CRN 190/74.

W innym postanowieniu Sądu Najwyższego – z dnia 26.11.1973 r., sygn. akt. II CRN 227/73 – stwierdzono, iż art. 43 § 2 K.r.io. może mieć zastosowanie nie w każdym wypadku faktycznej nierówności przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego, lecz tylko w tych wypadkach, gdy małżonek, przeciwko któremu skierowane jest żądanie ustalenia nierównego udziału, w sposób rażący lub uporczywy nie przyczynia się do powstania dorobku stosownie do posiadanych sił i możliwości zarobkowych.

Pisze Pan, że żona złożyła wniosek o podział majątku. Nie ma znaczenia, kto zrobił to pierwszy. Jeżeli była żona złożyła taki wniosek, to powinna przedstawić w nim swoją propozycję podziału, a Pan powinien otrzymać kopię tego wniosku i się z nim zapoznać. Ma Pan prawo odpowiedzi. W piśmie procesowym stanowiącym odpowiedź na wniosek żony może Pan przedstawić własną propozycję podziału i własną argumentację. O finale sprawy, a tym samym o tym, jaki zapadnie wyrok w sprawie o podział majątku, nie decyduje to, kto pierwszy złożył wniosek, ale przebieg postępowania i ocena materiału dowodowego przez sąd.

Proszę się jednak upewnić, czy żona rzeczywiście złożyła taki wniosek. Jeżeli nie, to powinien zrobić to Pan, aby ostatecznie uregulować sprawy majątkowe. Właściwy będzie wydział cywilny sądu rejonowego miejsca położenia majątku.

Lubię To!

Oceń przydatność tekstu:

Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu:

Ocena zrozumienia tekstu:

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku