Autor: Łukasz Poczyński

Podział majątku po rozwodzie a udziały byłego męża w spółce cywilnej

Były mąż (rozwiedliśmy się w 2005 r., nie dokonaliśmy podziału majątku) jest wspólnikiem w spółce cywilnej. Gdy się rozwodziliśmy, spółka wykazywała dochód, teraz ma już tylko straty. Chciałabym w końcu przeprowadzić podział majątku. Ile należy mi się pieniędzy z tytułu udziału byłego męża w spółce? Jak można wycenić majątek spółki, jeśli remanenty w spółce były robione tylko raz w roku? Jak i gdzie znaleźć dokumenty dotyczące majątku spółki? Czy moje roszczenie o należną mi część majątku dorobkowego z tej spółki może ulec przedawnieniu? W jaki sposób mogę dochodzić swoich roszczeń?

Poniżej postaram się przedstawić Pani, jak dokładnie wygląda kwestia podziału majątku wspólnego w sytuacji, gdy jeden z małżonków to wspólnik spółki cywilnej. Przy okazji udzielę też odpowiedzi na zadane przez Panią pytania.

Zacznijmy od wkładu – co do zasady należy on do majątku osobistego małżonka. Prawa majątkowe, które otrzymał wspólnik w zamian za wniesienia wkładu, jak np. prawo do udziału w zysku, również należą do jego majątku osobistego. Wynika to z art. 33 pkt 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.io.), zgodnie z którym do majątku osobistego każdego z małżonków należą prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom (a z taką właśnie wspólnością mamy do czynienia w przypadku spółki cywilnej).

Konsekwencją art. 33 pkt 3 K.r.io. jest przynależność praw majątkowych wynikających ze wspólności łącznej niebędącej małżeńską wspólnością majątkową do majątku osobistego jednego z małżonków, niezależnie od tego, czy nabyte one zostały w zamian za składniki majątku wspólnego małżonków, czy w zamian za składniki majątku osobistego jednego z małżonków, czy też w zamian za wniesienie przez małżonka wspólnika wkładu polegającego na świadczeniu usług. Należą one do majątku osobistego tego małżonka, z którego uczestnictwem w spółce są związane. Obecnie obowiązująca regulacja przesądza, że do majątku osobistego małżonka należą wszystkie jego prawa majątkowe wynikające z uczestniczenia w spółce cywilnej, a więc zarówno prawa organizacyjne, jak i prawa czysto majątkowe.

Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale z 15 września 2004 r. (sygn. III CZP 46/04), stwierdzając, że zawarcie przez jedno lub też oboje małżonków umowy spółki cywilnej nie powoduje żadnych zmian w stosunkach majątkowych małżonków uregulowanych w dziale III K.r.io. Do składników, które małżonek wspólnik wniósł jako wkład do spółki cywilnej, znajdują od tej chwili zastosowanie wyłącznie przepisy o spółce, bez względu na to, czy przedmiot wkładu przynależał do majątku odrębnego małżonka wspólnika, czy też do majątku wspólnego małżonków.

Jeśli jednak wkład wniesiony przez męża został sfinansowany z majątku dorobkowego, to powinien zostać rozliczony – w razie podziału tego majątku – jako nakład z majątku wspólnego na majątek osobisty. Zgodnie bowiem z art. 45 § 1 K.r.io. każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty. Nie dotyczy to jednak wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Ponadto rozwodzący się małżonek może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny.

Jak podkreślił Sąd Najwyższy we wspomnianej uchwale z 15 września 2004 r., wierzytelność z tytułu pokrycia wkładu jednego z małżonków w spółce cywilnej ze środków należących do majątku wspólnego podlega rozliczeniu na podstawie art. 45 K.r.io., stosowanego w drodze analogii.

Jeśli więc mąż pokrył wkład w spółce cywilnej np. w kwocie 10 000 zł z majątku wspólnego małżonków, będzie Pani miała wobec męża roszczenie o zwrot 5000 zł, chyba że sąd ustali inne udziały małżonków w majątku dorobkowym (przyjmuje się bowiem, że co do zasady udziały małżonków w majątku wspólnym są równe). Na marginesie przypomnę, że majątek wspólny obejmuje wszystkie przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania małżeństwa przez oboje małżonków lub przez jednego z nich, a w szczególności pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków oraz dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków.

Warto jednak pamiętać, że nawet jeśli udziały w spółce należą do majątku osobistego, to dochody z tego majątku są już dorobkiem obojga małżonków (zgodnie z art. 31 § 2 K.r.io.).

Do majątku wspólnego będą więc wchodziły wszystkie zyski, które małżonek będący wspólnikiem otrzyma ze spółki np. z tytułu zysku. Potwierdza to orzecznictwo sądowe.

Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z 25 marca 1997 r. (I ACa 46/97) stwierdził, że prawa małżonka pozostającego we współwłasności majątkowej ze wspólnikiem spółki cywilnej w sytuacji, gdy stroną umowy spółki było tylko jedno z małżonków, nie obejmują składników majątkowych nabywanych przez spółkę, lecz ograniczają się do tych praw majątkowych, które przysługują wspólnikowi w czasie trwania spółki (umowy) jako wynik zarządzania majątkiem spółki, tj. do zysków i do podziału majątku spółki, który może nastąpić wyłącznie po rozwiązaniu umowy spółki. Na takim samym stanowisku stanął także Sąd Apelacyjny w wyroku z 14 stycznia 2000 r. (I ACa 941/99).

W związku z tym w przypadku rozwiązania spółki i podziału jej majątku małżonkowi wspólnika spółki cywilnej przysługiwać mogą z tego tytułu określone roszczenia.

Proszę jednak pamiętać, że po prawomocnym orzeczeniu rozwodu nie istnieje już wspólność majątkowa (między byłymi małżonkami powstaje z mocy prawa rozdzielność majątkowa), zatem Pani jako byłej żonie nie należy się już zysk ze spółki cywilnej za okres od orzeczenia rozwodu.

Trzeba bowiem pamiętać, że majątek wspólny tworzą przedmioty nabyte do czasu powstania rozdzielności majątkowej. Majątek, który podlegać będzie podziałowi, to majątek wspólny małżonków na dzień powstania rozdzielności majątkowej. Tak więc nawet jeżeli sprawa o podział majątku wspólnego będzie się toczyła – nawet po kilku latach po zniesieniu wspólności majątkowej małżeńskiej – to ten majątek będzie oceniany na dzień ustania wspólności majątkowej.

Jako że do rozwiązania spółki dojdzie już po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej, nie będzie więc Pani miała prawa do uczestnictwa w ewentualnym zysku byłego męża z tytułu np. podziału majątku spółki.

Proszę pamiętać, że wszelkie ewentualne roszczenia z tytułu uczestnictwa męża w spółce kieruje Pani do niego, a nie do spółki.

Jeśli chodzi o dokumenty finansowe spółki, to stanowią one jej tajemnicę i prawdopodobnie są przechowywane w miejscu wybranym przez wspólników. Pani jako osoba trzecia, której nie przysługują prawa wspólnika, nie ma uprawnienia do kontroli tych dokumentów. Może Pani ewentualnie w postępowaniu sądowym o podział majątku wspólnego wnioskować, aby sąd zobowiązał byłego męża do przedstawienia określonych dokumentów. Oczywiście żądanie takie będzie Pani musiała odpowiednio uzasadnić.

Co do kwestii przedawnienia roszczenia, to rozliczenia z tytułu wniesionego przez męża wkładu (pod warunkiem, że środki na ten cel pochodziły z majątku wspólnego) powinny być obowiązkowo dokonane w trakcie postępowania sądowego o podział majątku wspólnego, w przeciwnym razie roszczenia te wygasają. Obowiązuje tu zasada kompleksowości orzekania w sprawach o podział majątku dorobkowego.

Jeśli chodzi o ostatnie pytanie dotyczące dochodzenia roszczeń, wyjaśniam, co następuje. Przepisy nie nakładają na byłych małżonków obowiązku dzielenia majątku wspólnego. Mogą oni pozostać współwłaścicielami takiego majątku bardzo długo, co nierzadko zdarza się w praktyce. Co więcej, roszczenie o podział majątku wspólnego małżonków nigdy nie ulega przedawnieniu. Można je przeprowadzić w dowolnym czasie, choć z natury rzeczy znaczny upływ czasu utrudnia takie postępowanie i czyni je mało racjonalnym. Podział majątku między małżonkami (byłymi małżonkami) ma za zadanie uregulować ich sprawy majątkowe i rozstrzygnąć o tym, jakie przedmioty majątkowe przypadną danemu małżonkowi.

W związku z powyższym to do byłych małżonków należy decyzja, czy zdecydują się na podział majątku wspólnego, a jeśli tak, to kiedy. Moim zdaniem nie warto zwlekać z podziałem majątku, ponieważ pozwoli to uniknąć wielu komplikacji w przyszłości.

Małżonkowie mogą podzielić majątek na drodze sądowej lub na mocy umowy. Jeśli zainteresowani dojdą do porozumienia w sprawie podziału umownego, z pewnością oszczędzi to mnóstwo pieniędzy i czasu. Podział umowny jest bowiem o wiele szybszy, gdyż unika się długotrwałego postępowania sądowego. Dodatkowym atutem podziału umownego jest też fakt, że strony mogą go ograniczyć tylko do niektórych składników, odkładając podział pozostałych na później, co w przypadku podziału sądowego jest niemożliwe. Jeśli w skład majątku wspólnego wchodzi nieruchomość, podział taki musi się odbyć u notariusza. Jeżeli natomiast małżonkowie nie potrafią dojść do porozumienia w sprawie umownego podziału majątku, wówczas każdy z nich może wystąpić ze stosownym wnioskiem do sądu. W takiej sytuacji sąd po zbadaniu sprawy przeprowadza podział majątku wspólnego.

Lubię To!

Oceń przydatność tekstu:

Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu:

Ocena zrozumienia tekstu:

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku