Autor: Krzysztof Bigoszewski

Podpisanie weksla i oświadczenie o poddaniu się egzekucji udziałowcy spółki

Jestem udziałowcem w spółce komandytowej, która bierze kredyt. Udziałowcy poręczają go przy pomocy weksli in blanco oraz oświadczeń o poddaniu się egzekucji. Kiedy powstaje dla mnie zobowiązanie z tytułu poręczenia weksla? Czy jeśli po poręczeniu wezmę ślub, podpisując rozdzielność majątkową, a później przekażę część majątku żonie, to jest on bezpieczny wobec ewentualnych roszczeń banku? Jeszcze pytanie hipotetyczne: zakładając, że jestem wspólnikiem spółki jawnej i spółka ta poręcza swoje zobowiązania handlowe wekslem in blanco (wystawionym na spółkę), a następnie przekształcam spółkę w spółkę komandytową, to czy wspólnicy spółki komandytowej będący jej komandytariuszami (te same osoby, które były wspólnikami spółki jawnej) nadal odpowiadają za ten weksel całym swoim majątkiem, czy też tylko do wniesionych sum komandytowych?

Po analizie Pańskiego pytania w pierwszej kolejności wskazać należy, że związanie zobowiązania z poręczonego weksla (lub każdego innego poręczenia) następuje już w chwili udzielenia takiego poręczenia, natomiast ewentualne aktywowanie się wynikającego z poręczenia obowiązku zapłaty jest niejako tylko pochodną już istniejącego zobowiązania i wiążę się już tylko z powstaniem wymagalności obowiązku zapłaty (nie tworzy nowego obowiązku).

Jak bowiem czytamy w art. 876 § 1 Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.), „przez umowę poręczenia poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik zobowiązania nie wykonał”.

Powyższe oznacza zatem, że udzielenie przez Pana poręczenia przed zawarciem związku małżeńskiego, w przypadku powstania wymagalności poręczonego zobowiązania, skutkować mogłoby skierowaniem ewentualnej egzekucji jedynie w stosunku do Pańskiego majątku odrębnego (zwanego także osobistym) i nie dotknęłoby ani wspólnego majątku małżeńskiego, ani tym bardziej majątku odrębnego Pańskiej żony.

Wobec powyższego atrakcyjnym wyjściem wydaje się przeniesienie części Pańskiego majątku odrębnego po zawarciu małżeństwa na rzecz Pańskiej żony, co w świetle powyższego miałoby zabezpieczyć tę cześć Pańskiego majątku przed ewentualną egzekucją.

Wyjście powyższe chroniłoby jednak Pański majątek przekazany żonie jedynie w niewielkim stopniu i w praktyce sprowadzałoby się jedynie do wydłużenia drogi dochodzenia od Pana zapłaty z tej części majątku.

W przypadku bowiem, gdyby w powstaniu wymagalności Pańskiego poręczenia okazało się, że Pański majątek nie wystarcza na pokrycia całego tego zobowiązania, wierzycielowi przysługiwałoby prawo wystąpienia do sądu z tzw. skargą pauliańską z art. 527 i następnych K.c.

Zgodnie bowiem z treścią § 1 tego artykułu: „gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć”.

Kolejne zaś paragrafy tego przepisu mówią o tym, że „czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności”.

Jeżeli natomiast „wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli”.

Istotne jest również to, że stosownie do treści art. 528 K.c., „jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli”.

Zgodnie z kolei z przepisem art. 530 K.c. przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy dłużnik działał w zamiarze pokrzywdzenia przyszłych wierzycieli (czyli właśnie, jeżeli przeniesienia swojego majątku dokonałby Pan nawet przed powstaniem wymagalności zobowiązania wynikającego z poręczenia).

Mając zatem powyższe na uwadze, stwierdzić należy, iż nie istnieje jakiś zawsze skuteczny i niezawodny sposób uniknięcia konieczności spłaty zaciągniętych zobowiązań poprzez przeniesienie swojego majątku na inne osoby, a tym samym wyłączenie ich spod ewentualnej egzekucji. Niemniej jednak, jak praktyka pokazuje, dochodzenie przez wierzycieli ich praw w drodze skargi pauliańskiej jest niekiedy wielce kłopotliwe, gdyż to na wierzycielu spoczywa obowiązek udowodnienia formułowanych zarzutów i stawianych roszczeń, a w sytuacji, gdy wierzyciel nie posiada pełnej wiedzy o stosunkach majątkowych dłużnika oraz składnikach jego majątku, często wykazanie takie staje się wręcz niemożliwe. Podsumowując więc, należy wskazać, iż planowany przez Pana sposób zabezpieczenia Pańskiego majątku nie gwarantuje Panu pełnej ochrony w przypadku wymagalności zobowiązania, jednakże nie jest także zupełnie bezcelowy, gdyż przy braku odpowiedniej wiedzy po stronie banku miałby Pan szansę uniknąć skutecznego wytoczenia przeciwko Panu skargi pauliańskiej, a zarazem uchronienia przekazanego żonie majątku.

Zarówno weksel, jak i oświadczenie o poddaniu się egzekucji są instytucjami stosowanymi przez banki w celu zabezpieczenia ich ewentualnych wierzytelności.

Zgodnie bowiem z przepisem art. 93 ust. 1 ustawy Prawo bankowe z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 140, poz. 939 z późn. zm.) „w celu zabezpieczenia wierzytelności, które wynikają z czynności bankowych, bank może żądać zabezpieczenia przewidzianego w Kodeksie cywilnym i prawie wekslowym oraz zwyczajami przyjętymi w obrocie krajowym i zagranicznym”.

Z kolei przepis art. 97 ust. 1 tej ustawy stanowi, że „bankowy tytuł egzekucyjny może być podstawą egzekucji prowadzonej według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego po nadaniu mu przez sąd klauzuli wykonalności wyłącznie przeciwko osobie, która bezpośrednio z bankiem dokonywała czynności bankowej albo jest dłużnikiem banku z tytułu zabezpieczenia wierzytelności banku wynikającej z czynności bankowej i złożyła pisemne oświadczenie o poddaniu się egzekucji oraz gdy roszczenie objęte tytułem wynika bezpośrednio z tej czynności bankowej lub jej zabezpieczenia”.

Ponadto, stosowanie do ust. 2, „oświadczenie, o którym mowa w ust. 1, powinno określać kwotę zadłużenia, do której bank może wystawić bankowy tytuł egzekucyjny, oraz termin, do którego bank może wystąpić o nadanie temu tytułowi klauzuli wykonalności. Dłużnik może się również poddać egzekucji wydania rzeczy, w przypadku gdy ustanowiono zastaw rejestrowy lub dokonano przeniesienia własności w celu zabezpieczenia roszczenia”.

Jak zatem z powyższego wynika, weksel i oświadczenie o poddaniu się egzekucji są dwoma, w zasadzie niezależnymi, środkami zabezpieczającymi wierzytelności banku, który uprawniony jest stosować je zarówno łącznie, jak i osobno i poza pewnymi równicami formalnymi pełnią one w praktyce podobną rolę w procesie dochodzenia przez bank spłaty jego należności. Zastosowanie obu tych instytucji ma po prostu zapewnić bankowi podwójną ochronę jego interesów.

Jeśli chodzi o ostatnie pytanie: zobowiązanie z weksla powinno być oceniane w odniesieniu do czynności prawnej, w związku z jaką powstało, a w przypadku istnienia deklaracji wekslowej, również zgodnie z treścią postanowień tej deklaracji.

W tym miejscu przytoczyć należy również treść przepisu art. 574 Kodeksu spółek handlowych, zgodnie z którym „wspólnicy przekształcanej spółki osobowej odpowiadają na dotychczasowych zasadach solidarnie ze spółką przekształconą za zobowiązania spółki powstałe przed dniem przekształcenia przez okres trzech lat, licząc od tego dnia” (co podniósł i podkreślił również Sąd Najwyższy w orzeczeniu o sygn. akt III CSK 170/09).

Dlatego też stwierdzić należy, iż całym swoim majątkiem bez ograniczeń wspólnicy nowo powstałej spółki komandytowej odpowiadali będą za zaciągnięte zobowiązania przez okres trzech lat od dnia przekształcenia spółki jawnej, a dopiero po okresie tym okresie ich odpowiedzialność kształtowała będzie się na nowych zasadach, czyli z ograniczeniem do sumy komandytowej.

Zobowiązanie z weksla powinno być oceniane w odniesieniu do czynności prawnej, w związku z jaką powstało, a w przypadku istnienia deklaracji wekslowej, również zgodnie z treścią postanowień tej deklaracji.

Wierzytelności ze „starego” weksla wierzyciel może dochodzić na zasadach odpowiedzialności spółki jawnej i jej wspólników przez trzy lata od chwili przekształcenia spółki w spółkę komandytową. Po tym czasie zasady tej odpowiedzialności ulegają zmianie (z mocy prawa) i wierzyciel będzie mógł dochodzić swojej wierzytelności już tylko na zasadach odpowiedzialności spółki komandytowej.

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku