Autor: Grzegorz Kałczuga

Obliczenie odszkodowania z umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy

Chciałbym rozwiać swoje wątpliwości co do rozliczenia należności wynikających z umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy. W umowie jest napisane, że jeśli Firma X zdecyduje się wyegzekwować postanowienia umowy o zakazie działalności konkurencyjnej – jako rekompensatę z tego tytułu pracownik otrzyma odszkodowanie w wysokości 50% wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przez okres ostatnich 6 miesięcy przed ustaniem stosunku pracy. Czyli dla przykładu: wynagrodzenie pracownika we wzmiankowanym okresie to 6 x 10 000 zł, premia 25 000 zł, ekwiwalent za urlop 15 000 zł, razem 100 000 zł brutto. Firma X wszystkie przelewy bankowe będzie tytułować – „wynagrodzenie xx/2010”. Chciałbym wiedzieć, jaką kwotę należy rozpatrywać jako podstawę do obliczenia kwoty odszkodowania. Czy Firma X odprowadza od wartości odszkodowania zaliczki ZUS (biorąc pod uwagę, że pracownik prowadzi działalność gospodarczą i sam odprowadza składki ZUS)? Jak obliczać odsetki, jeśli Firma X nie płaci odszkodowania w terminie (proszę o przykład), np. ma zapłacić ratę odszkodowania do końca miesiąca?

Zgodnie z art. 101¹. § 1: „W zakresie określonym w odrębnej umowie, pracownik nie może prowadzić działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy ani też świadczyć pracy w ramach stosunku pracy lub na innej podstawie na rzecz podmiotu prowadzącego taką działalność (zakaz konkurencji).

§ 2. Pracodawca, który poniósł szkodę wskutek naruszenia przez pracownika zakazu konkurencji przewidzianego w umowie, może dochodzić od pracownika wyrównania tej szkody na zasadach określonych w przepisach rozdziału I w dziale piątym.

Art. 101². § 1. Przepis art. 101 § 1 stosuje się odpowiednio, gdy pracodawca i pracownik mający dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę, zawierają umowę o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy. W umowie określa się także okres obowiązywania zakazu konkurencji oraz wysokość odszkodowania należnego pracownikowi od pracodawcy, z zastrzeżeniem przepisów § 2 i 3.

§ 3. Odszkodowanie, o którym mowa w § 1, nie może być niższe od 25% wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu konkurencji; odszkodowanie może być wypłacane w miesięcznych ratach. W razie sporu o odszkodowaniu orzeka sąd pracy”.

Przepisy określają minimalną wysokość odszkodowania należnego pracownikowi za powstrzymywanie się od działalności konkurencyjnej po ustaniu stosunku pracy na 25% wynagrodzenia otrzymanego przed ustaniem stosunku pracy przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu konkurencji (np. przy umowie o zakazie konkurencji zawartej na okres roku weźmiemy pod uwagę zarobki z roku poprzedzającego ustanie stosunku pracy).

Bierzemy tutaj pod uwagę faktycznie otrzymane przez pracownika (wypłacone mu) w tym okresie wynagrodzenie. Nic nie stoi na przeszkodzie, jak w Pana przypadku, by strony umowy o zakazie konkurencji określiły ją na wyższym pułapie. Odszkodowanie to może, ale nie musi, być wypłacane w miesięcznych ratach. Wynagrodzenie „otrzymane przed ustaniem stosunku pracy” nie jest równoznaczne z wynagrodzeniem określonym w umowie o pracę (nawet jeżeli zostało określone w stałej wysokości). Przepis wyraźnie bowiem wskazuje na kwoty wypłacone pracownikowi a nieumówione.

W tym punkcie powstaje problem, albowiem na potrzeby przepisów o zakazie konkurencji nie stworzono definicji wynagrodzenia. Celem ustalenia, czym jest wynagrodzenie, należy sięgnąć do przepisów Kodeksu pracy o wynagrodzeniu, a raczej do orzecznictwa i doktryny, gdyż same przepisy nie regulują tej kwestii (za wyjątkiem pracowników sfery budżetowej).

Co należy podkreślić – nie wszystkie dodatki do wynagrodzenia są jednocześnie składnikami wynagrodzenia. Obliczając podstawę odszkodowania nie będziemy tutaj stosować przepisów dotyczących obliczania wszelkiego rodzaju odpraw, odszkodowań itp. przewidzianych przepisami prawa pracy, gdyż wyraźnie określają one zakres ich zastosowania, który akurat nie obejmuje interesującego nas odszkodowania.

Wyliczając wysokość wynagrodzenia w celu ustalenia należnego pracownikowi odszkodowania należy zsumować wszystkie otrzymane przez pracownika od danego pracodawcy wypłaty o charakterze wynagrodzenia za pracę. W to pojęcie wejdzie pensja zasadnicza, wszelkiego rodzaju dodatki do wynagrodzenia (za pracę w porze nocnej, za wysługę lat, dodatkowe wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, funkcyjny itp.), premie, nagrody (np. roczne, jubileuszowe), prowizje. Nie ma bowiem żadnych podstaw do wykluczenia któregoś z tych składników. Nie powinniśmy wliczać innego rodzaju środków pieniężnych otrzymanych od pracodawcy, tzn. świadczeń niemających charakteru wynagrodzenia. Wymienił Pan przykładowo „ekwiwalent urlopowy”, do tego można dodać wszelakie świadczenia wypłacone ze środków ZFŚS, diety za podróże służbowe, odszkodowanie za rzeczy pracownika zniszczone na skutek wypadku przy pracy itp. Nie można ich zakwalifikować jako wynagrodzenia za pracę – wynikają ze stosunku pracy, ale nie są wynagrodzeniem.

Na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przychodami są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Natomiast przychodem ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy są wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężna świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń. W szczególności są to: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty, niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.

Zatem należności pracownika z tytułu zakazu konkurencji, czyli wynikające z innej umowy niż umowa o pracę, stanowią i tak przychód ze stosunku pracy. Co do zasady, przychód z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Jednak w rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. określającym szczegółowe zasady ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zawarty jest katalog przychodów zwolnionych z oskładkowania.

Na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 4 tego rozporządzenia odszkodowania wypłacane byłym pracownikom po rozwiązaniu stosunku pracy, na podstawie umowy o zakazie konkurencji, o której mowa w art. 1012 Kodeksu pracy, nie stanowią podstawy do oskładkowania. Odszkodowanie z tytułu umowy o zakazie konkurencji wypłacane pracownikowi po ustaniu zatrudnienia nie będzie więc podlegało oskładkowaniu.

Od podatku dochodowego wolne są otrzymane odszkodowania, jeżeli ich wysokość lub zasady ustalania wynikają wprost z przepisów odrębnych ustaw lub przepisów wykonawczych wydanych na podstawie tych ustaw. Wyjątek stanowią jednak odszkodowania przyznane na podstawie zapisów o zakazie konkurencji (art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. d ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych). Odszkodowanie uzyskane z tytułu zawartej umowy o zakazie konkurencji jest zatem opodatkowane. Do odszkodowania wynikającego z umowy o zakazie konkurencji należy stosować te same zasady obliczania i pobierania zaliczek na podatek jak w przypadku przychodów ze stosunku pracy.

Na pracodawcy – płatniku ciąży obowiązek pobrania i odprowadzenia od wypłaconego odszkodowania zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i przekazania imiennej informacji o osiągniętych przychodach – PIT-11. Należy ją przekazać w terminie do końca lutego roku następującego po roku podatkowym. Jeżeli obowiązek poboru zaliczek ustał w trakcie roku, PIT-11 należy złożyć w terminie do 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym została pobrana ostatnia zaliczka.

Jeśli chodzi o obliczenie wysokości odsetek, to, jeśli ich stopa nie była wskazana w umowie, stosować się będzie odsetki ustawowe. Wysokość odsetek ustawowych określa w drodze rozporządzenia Rada Ministrów. Na dzień dzisiejszy wynoszą one 13% w stosunku rocznym.

W przypadku zapłaty miesięcznej raty odszkodowania, odsetki oblicza się w dniach od wysokości danej raty, od terminu płatności raty do jej faktycznego uregulowania. Odsetki ustawowe od należności cywilnoprawnych zaokrąglamy do pełnych groszy.

Minister finansów do wyliczenia odsetek zaleca stosowanie wzoru:

Kz*L*0,13/365=On=Opz

gdzie:

KZ – kwota zaległości,

L – liczba dni zwłoki,

0,13 – liczba odpowiadająca wysokości stopy odsetek za zwłokę,

365 – liczba dni w roku,

On – kwota naliczonych odsetek,

Opz – kwota naliczonych odsetek po zaokrągleniu.

Przykład:

10 000 zł – rata odszkodowania,

30 – liczba dni zwłoki,

0,13 – wysokość stopy odsetek za zwłokę,

365 – liczba dni w roku,

10 000 x 30 x 0,13 / 365 = 106,849 = 106, 85 zł

Odsetki ustawowe za 30 dni zwłoki w zapłacie raty odszkodowania w wysokości 10 000 zł wynosić będą 106,85 zł.

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku