Opublikowane: 29.05.2009

Autor: Karol Jokiel

Nowe dowody osobiste w praktyce

W artykule omówiono zasady wydawania, wymiany oraz unieważniania dowodów osobistych.

W praktyce wszyscy dysponujemy już „nowymi” dowodami osobistymi – plastykowymi kartami, które zastąpiły zielone książeczki, czyli dowody osobiste starego wzoru. Zasady wydawania dowodów osobistych, a w istotnym zakresie również inne kwestie związane z tymi dokumentami reguluje ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (j.t. Dz. U. 2006 r. Nr 139 poz. 993 – dalej nazywana w skrócie ustawą o dowodach osobistych).

Na wstępie warto przypomnieć, czym w ogóle jest dowód osobisty i jakie są jego podstawowe funkcje. Otóż dowód osobisty jest dokumentem:

• stwierdzającym tożsamość osoby;
• poświadczającym obywatelstwo polskie;
• uprawniającym obywateli polskich do przekraczania granic państw członkowskich Unii Europejskiej, państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego nienależących do Unii Europejskiej (np. Szwajcaria) oraz państw niebędących stronami umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, których obywatele mogą korzystać ze swobody przepływu osób na podstawie umów zawartych przez te państwa ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi oraz na podstawie jednostronnych decyzji innych państw, uznających ten dokument za wystarczający do przekraczania ich granicy (art. 3 ustawy o dowodach osobistych).

Tyle ustawa – tymczasem każdy z nas z życia codziennego zna praktyczne zastosowania dowodu osobistego. Wszak legitymujemy się nim w szczególności, gdy odbieramy na poczcie list polecony czy przekaz pieniężny, okazania dowodu osobistego wymagają banki i urzędy oraz organy władzy publicznej, wreszcie ten właśnie dokument zastępuje nam od kilku lat paszport przy niektórych wyjazdach zagranicznych.

Praktyczna doniosłość dowodu osobistego jest zatem niemała. Stosownie do zapisów ustawy dowód osobisty jest obowiązana posiadać każda osoba będąca obywatelem polskim i zamieszkała w Rzeczypospolitej Polskiej od ukończenia 18 roku życia; od ukończenia 15 roku życia, jeżeli pozostaje w stosunku pracy lub nie zamieszkuje wspólnie z osobami, pod których władzą rodzicielską lub opieką się znajduje, albo nie pozostaje pod władzą rodzicielską lub opieką. Zaś wystąpić o dowód osobisty może (nie musi) także osoba będąca obywatelem polskim od ukończenia 13 roku życia. Na uzasadniony wniosek rodziców lub opiekunów dowód osobisty może być wydany osobie, która nie ukończyła 13 roku życia.

Obowiązek posiadania dowodu osobistego nie pozostaje bez rygoru prawnego. Otóż kto uchyla się od obowiązku posiadania lub wymiany dowodu osobistego, podlega karze ograniczenia wolności do 1 miesiąca albo karze grzywny (art. 55 § 1 ustawy).

Dowód osobisty nie jest wydawany na czas nieokreślony jak dowody starego wzoru. „Nowy” dowód jest ważny 10 lat od daty jego wydania. Termin ważności dowodu uwidoczniony jest na jego blankiecie. Na zasadach wyjątku od powyższej zasady dowód osobisty wydany osobie, która nie ukończyła 18 roku życia, jest ważny 5 lat od daty jego wydania, a dowód osobisty wydany osobie, która ukończyła 65 rok życia, jest ważny na czas nieoznaczony, jeżeli osoba ta zwróciła się o wydanie dowodu osobistego z takim terminem ważności (art. 36 ustawy).

Dowód osobisty wydaje się po uiszczeniu należnej opłaty stanowiącej równowartość kosztów jego wydania. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2000 r. w sprawie opłaty za wydanie dowodu osobistego ustaliło jej wysokość na kwotę 30 zł. Pobierana jest ona przez organ gminy wydający dowód osobisty. Opłaty za wydanie dowodu osobistego nie pobiera się tylko od osób:

• ubiegających się o wymianę dowodu osobistego z powodu jego wady technicznej lub sporządzonego niezgodnie z danymi zawartymi we wniosku,
• zobowiązanych do wymiany dowodu osobistego z powodu zmiany kodu pocztowego, administracyjnej zmiany nazwy miejscowości, nazwy ulicy, numeru domu lub numeru lokalu,
• które utraciły dowód osobisty w wyniku klęsk żywiołowych,
• przebywających w domach pomocy społecznej lub pobierających zasiłek stały z pomocy społecznej albo rentę socjalną,
• małoletnich przebywających całodobowo w placówkach opiekuńczo-wychowawczych, młodzieżowych ośrodkach wychowawczych oraz w młodzieżowych ośrodkach socjoterapii (art. 2 Rozporządzenia).

W niektórych przypadkach uprawnienie do zwolnienia od opłaty za wydanie dowodu osobistego winno być potwierdzone przez wnioskodawcę odpowiednim dokumentem tj. zaświadczeniem właściwej jednostki organizacyjnej pomocy społecznej o przebywaniu osoby w domu pomocy społecznej lub o korzystaniu z zasiłku stałego lub do wglądu decyzja o przyznaniu zasiłku stałego z pomocy społecznej albo renty socjalnej bądź zaświadczeniem kierownika placówki opiekuńczo-wychowawczej albo młodzieżowego ośrodka wychowawczego lub młodzieżowego ośrodka socjoterapii o całodobowym przebywaniu małoletniego w tej placówce.

Każdy z nas zna w zarysie zakres danych osobowych zawartych w dowodzie osobistym. Są to:

• nazwisko, nazwisko rodowe i imię (imiona);
• imiona rodziców;
• data i miejsce urodzenia;
• adres miejsca zameldowania na pobyt stały, a w razie jego braku zameldowania na pobyt czasowy trwający ponad 3 miesiące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; w przypadku braku zameldowania na pobyt stały albo pobyt czasowy trwający ponad 3 miesiące danych o adresie nie zamieszcza się;
• płeć, wzrost w centymetrach i kolor oczu;
• numer PESEL;
• nazwa organu wydającego dowód osobisty, data wydania i termin ważności;
• seria i numer dowodu osobistego.

Zakres danych zawartych w dowodzie osobistym nie pozostaje bez znaczenia dla obowiązków jego posiadacza. Posiadacz dowodu osobistego ma bowiem obowiązek wymienić ten dokument w razie:

• zmiany danych, które zamieszcza się w dowodzie osobistym;
• uszkodzenia dowodu osobistego lub zaistnienia innej okoliczności utrudniającej ustalenie tożsamości osoby;
• upływu terminu ważności dowodu osobistego (art. 40 § 1 ustawy o dowodach osobistych).

Ustawa statuuje obowiązek wymiany dowodu osobistego w każdym z wyżej wymienionych przypadków, o co należy wystąpić w ściśle określonych terminach:

• w terminie do 14 dni (a w przypadku obywateli polskich przebywających za granicą – 3 miesięcy) od dnia doręczenia osobie obowiązanej do posiadania dowodu osobistego ostatecznej decyzji administracyjnej lub prawomocnego orzeczenia sądu stwierdzających zmianę danych zamieszczonych w dowodzie osobistym albo od dnia sporządzenia aktu małżeństwa stwierdzającego zmianę nazwiska, a w przypadku małżeństwa zawartego przed konsulem lub organem zagranicznym – od dnia doręczenia odpisu aktu małżeństwa;
• w przypadku uszkodzenia dowodu osobistego lub zaistnienia innej okoliczności utrudniającej ustalenie tożsamości osoby – niezwłocznie; oraz
• nie później niż na 30 dni przed upływem terminu ważności dokumentu.

Warto wiedzieć jaką procedurę postępowania określa ustawa w przypadku utraty dowodu osobistego, np. wskutek jego zagubienia lub kradzieży. Osoba, która utraciła dowód osobisty, jest obowiązana niezwłocznie zawiadomić o tym najbliższy organ gminy lub właściwą ze względu na miejsce pobytu polską placówkę konsularną. Organy te wydają zaświadczenie o utracie dowodu osobistego ważne do czasu wydania nowego dokumentu, oraz powiadamiają o tym przy użyciu dostępnych środków (w szczególności telefaksu lub poczty elektronicznej) organ, który wydał dowód osobisty, w celu unieważnienia dokumentu (art. 42 § 1 ustawy o dowodach osobistych).

Osoba, która utraciła dowód osobisty, jest oczywiście obowiązana nadto wystąpić niezwłocznie o wydanie nowego dokumentu do właściwego organu gminy. Równocześnie osoba, która znalazła dowód osobisty innej osoby, jest obowiązana niezwłocznie przekazać ten dokument najbliższemu organowi gminy, policji lub innemu organowi administracji publicznej. Organy te przekazują niezwłocznie dowód osobisty organowi, który go wydał, w celu unieważnienia dokumentu. Osoba, która znalazła dowód osobisty innej osoby, może również, bez zbędnej zwłoki, przekazać ten dokument bezpośrednio posiadaczowi dowodu osobistego. W tym przypadku posiadacz dokumentu może również zawiadomić właściwe organy o utracie dowodu osobistego, w celu jego unieważnienia.

W razie znalezienia własnego dowodu osobistego – zgłoszonego jako utracony – należy niezwłocznie zwrócić go organowi, który wydał ten dokument.

Poza omówionym wyżej przypadkiem utraty dowodu osobistego, dokument ten podlega unieważnieniu również:

• z dniem zawiadomienia o jego zniszczeniu;
• z dniem utraty obywatelstwa polskiego przez jego posiadacza;
• z dniem zgonu jego posiadacza;
• z dniem odbioru dowodu osobistego wydanego w miejsce poprzedniego;
• po upływie 3 miesięcy (a w przypadku obywateli polskich przebywających za granicą – 4 miesięcy) od zaistnienia okoliczności zmiany danych, które zamieszcza się w dowodzie osobistym, w przypadku niezłożenia przez posiadacza dowodu osobistego wniosku o jego wymianę;
• z dniem upływu ważności dowodu osobistego (art. 43 § 1 ustawy o dowodach osobistych).

Ważna uwaga – dowodu osobistego osoby trzeciej zasadniczo nikomu nie wolno zatrzymać. Kto zatrzymuje cudzy dowód osobisty, podlega karze ograniczenia wolności do 1 miesiąca albo karze grzywny. Tylko osoba, która utraciła obywatelstwo polskie, jest obowiązana zwrócić niezwłocznie dowód osobisty organowi, który wydał ten dokument, albo właściwej ze względu na miejsce jej pobytu polskiej placówce konsularnej pod wymienioną wyżej sankcją karną.

Lubię To!

Oceń przydatność tekstu:

Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu:

Ocena zrozumienia tekstu:

poleć artykuł znajomemu     wersja do druku