Mamy 7240 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne specjalistów

Wpisz tutaj swoje pytanie, aby trafiło do naszego prawnika specjalisty.

Nieuczciwe staranie się o zachowek

Autor: Iryna Kowalczuk • Opublikowane: 14.03.2017

Babcia sporządziła testament, w którym darowała mi swój majątek, pomijając moją mamę i jej siostrę. Ciocia nie interesowała się babcią od 12 lat, nie pomagała nam w opiece i ignorowała prośby o wsparcie. Teraz nieuczciwie stara się o zachowek ode mnie, mimo że dostawała od swojej matki darowizny finansowe. Co mam robić, jak się bronić?

Iryna Kowalczuk

Kwestia zachowku została uregulowana w przepisach art. 991–1011 Kodeksu cywilnego.

 

Zachowek jest to część spadku należna osobom najbliższym zmarłego niezależnie od tego, kto został przez niego powołany do spadku w testamencie. Ustanowienie prawa do zachowku opiera się na założeniu, że każdy człowiek w razie śmierci ma moralny obowiązek pozostawienia choćby części majątku swoim najbliższym.

 

W praktyce zachowek może być egzekwowany wtedy, gdy zmarły pozostawił testament, w którym albo w ogóle pominął osoby najbliższe, albo zapisał im zbyt małą część majątku.

 

Problem zachowku nie istnieje, gdy osoby do niego uprawnione otrzymają w spadku po zmarłym lub w formie darowizny część majątku równą lub wyższą od tej, jaka należałaby się im z racji zachowku.

 

Zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.) „zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.


Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

Fot. Fotolia

 

W przedstawionych okolicznościach sprawy Pani ciocia została pozbawiona spadku po jej mamie, czyli nic nie otrzymał po babci śmierci, ponieważ zmarła pozostawiła testament na Pani rzecz. W takiej sytuacji Pani ciocia jest uprawniona do żądania zapłaty zachowku od Pani.

 

Jednakże ciocia, jak Pani pisze, otrzymywała za życia babci pomoc finansową, a więc w takiej sytuacji, jeśli Pani posiada dowody na ten fakt, to można wnioskować o zmniejszenie zachowku na rzecz cioci. Pomocne będą zeznania świadków, poprzedni testament itp.

 

Zgodnie z art. 1007 K.c. roszczenie o zachowek wygasa po pięciu latach od chwili ogłoszenia testamentu lub otwarcia spadku (czyli śmierci spadkodawcy). W Pani sprawie bieg przedawnienia rozpoczął się od chwili otwarcia lub ogłoszenia testamentu.

 

Jedyną możliwością zmniejszenia zachowku będzie wykazanie przez Panią, że wypłacenie go w wysokości wynikającej z art. 991 K.c. sprzeczne byłoby z zasadami współżycia społecznego, a to ze względu na naganne zachowanie uprawnionego do zachowku względem spadkodawcy.

 

Z prawnego punktu widzenia, gdy uwzględnienie żądań pozwu o zachowek naruszało normy moralne lub etyczne, zawierające reguły postępowania między ludźmi, w rodzinie, podstawowe zasady etycznego i uczciwego postępowania – dochodzenie roszczeń o zachowek może podlegać ocenie z punktu widzenia art. 5 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem „nie można czynić ze swego prawa pożytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Taki działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony”.

 

We w miarę niedawnym wyroku z dnia 21 października 2010 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie (sygn. akt VI ACa 332/2010) dodał nadto, że strona powołująca się na przepis art. 5 K.c. nie musi wykazywać, jakie konkretnie zasady współżycia społecznego byłyby, jej zdaniem, naruszone poprzez uwzględnienie powództwa o zachowek. Należy jednak wspomnieć, że powołanie się na art. 5 K.c. zastrzeżone jest zarezerwowane dla sytuacji wyjątkowych.

 

W konkretnej, wspomnianej wyżej sprawie, sąd stwierdził, że zastosowanie art. 5 K.c. jest uzasadnione przez brak zaangażowania uprawnionego do zachowku w osobiste kontakty z matką, która była w bardzo podeszłym wieku, a w szczególności brak jego zaangażowania w bezpośrednią opiekę, gdy była bardzo chora, przy uwzględnieniu równocześnie, że pozwana sama mieszkała z matką przez wiele lat, w tym także w najtrudniejszym okresie życia matki, tj. jej późnej starości i następnie ciężkiej choroby.

 

W Pani przypadku można próbować powoływać na ten przepis w odniesieniu do postępowania cioci w stosunku do zmarłej babci. Można wskazać, iż ciocia nie interesowała się matką, nie pomagała w jej utrzymaniu, nie uczestniczyła w kosztach leczenia, zakupie lekarstw itp. Wszystkie obowiązki dotyczące opieki i utrzymania zmarłej spadły na Panią. Pomocne będą na tę okoliczność wszelkie rachunki, faktury, zeznania świadków itp.

 

Wykazanie zatem w postępowaniu, że zachowanie cioci było moralnie niewłaściwe względem spadkodawcy, uzasadniać może obniżenie wartości należnego jej zachowku. W Pani sytuacji w grę wchodzi niestety tylko obniżenie wartości należnego cioci zachowku, ponieważ pozbawienie jej w ogóle zachowku nie jest już po śmierci spadkodawcy możliwe. Ważne jednak, aby nie pozostawać biernym w stosunku do żądań finansowych cioci.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Prezentowana opinia prawnika nie zawiera odpowiedzi na dodatkowe pytania klienta i dlatego może nie wyczerpywać w pełni omawianego zagadnienia. Często dopiero dzięki dodatkowym pytaniom i odpowiedziom można uzyskać kompletną poradę prawną. Podkreślamy, że w naszym serwisie można zadawać dodatkowe pytania bez ograniczeń czasowych i ilościowych.

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • II - 0 =

Indywidualne Porady Prawne specjalistów

Wpisz tutaj swoje pytanie, aby trafiło do naszego prawnika specjalisty.

»Podobne materiały

Sprzedaż mieszkania otrzymanego od wujka

W 2005 r. wykupiłam mieszkanie wujka, które następnie on notarialnie przepisał na mnie. Po śmierci wujka mieszkanie sprzedałam. Mój ojciec zmarł pół roku temu, a ja mam przyrodniego brata. Czy muszę dzielić się z bratem pieniędzmi ze sprzedaży mieszkania? Czy czeka mnie sprawa o zachowek w związku ze śmiercią ojca?

Zachowek po ojcu

Wraz z bratem jesteśmy współwłaścicielami mieszkania po ojcu, który zmarł w lipcu tego roku. Swoją część odziedziczyliśmy po matce. Resztę ojciec zapisał dotychczasowej konkubinie, z którą wziął ślub kilka miesięcy przed śmiercią. Nie zostaliśmy wydziedziczeni. Czy mamy prawo do zachowku?

Zachowek od spadku, który został wcześniej przekazany darowizną

Mój ojciec (mama nie żyje) przekazał dom swojemu bratu (darowizna aktem notarialnym – służebność dożywotnia), jestem jedynym dzieckiem. Czy w przypadku śmierci ojca mam prawo do zachowku? Jeżeli pozostawi testament, ustanawiając mnie spadkobiercą, a dom jest darowany jego bratu, to czy będę miała jakieś prawa do tego domu? Czy jeżeli w akcie darowizny zaznaczono, iż dom nie wchodzi do masy spadkowej, będę miała jakieś prawa? 

wizytówka Szukamy prawników »