Autor: Łukasz Obrał

Możliwość ubiegania się o warunkowe zawieszenie kary pozbawienia wolności po 12 miesiącach odroczenia jej wykonania

Chciałabym zasięgnąć porady w sprawie mojego brata. Brat dostał wyrok w zawieszeniu za udział w bójce, niestety w czasie tego zawieszenia wdał się w kolejną bójkę. Karę w zawieszeniu odwieszono. Wówczas mój brat złożył podanie o odroczenie wyroku. Rozpatrzono je przychylnie. Potem udało mu się jeszcze dwa razy przełożyć wykonanie wyroku (w sumie od decyzji o odwieszeniu kary minęło 9 miesięcy). Teraz został poinformowany przez prokuratora, że jest to ostatnie przełożenie wykonania kary. Prawdopodobnie wkrótce dostanie wezwanie do stawienia się w więzieniu (wyrok 4 miesiące). Jakie są możliwości uniknięcia kary, na przykład zamiany na inną: pieniężną, pracę w czynie społecznym? Niepokojące jest również to, że brat nie ma żadnych dokumentów dotyczących jego sprawy. Czy jako skazany ma prawo wglądu w akta i na jakiej zasadzie (może tylko je przeczytać czy też skopiować)?

Niestety polskie prawo karne nie przewiduje możliwości zamiany kary pozbawienia wolności orzeczonej prawomocnie na inną zastępczą karę, np. na karę grzywny czy karę ograniczenia wolności.

Przepisy Kodeksu karnego wykonawczego umożliwiają wyłącznie zamianę kary grzywny na pracę społecznie użyteczną (art. 45 § 1 K.k.w.), a także zobowiązują sąd do zamiany grzywny na zastępczą karę pozbawienia wolności, jeżeli skazany, mimo możliwości, nie uiści grzywny w terminie ani też nie podejmie pracy społecznie użytecznej i zostanie stwierdzone, że nie można jej ściągnąć w drodze egzekucji (art. 46 § 1 K.k.w.).

Paragraf § 1 art. 65 K.k.w. przewiduje natomiast zamianę kary ograniczenia wolności na zastępczą karę grzywny, a § 2 zamianę tej kary na zastępczą karę pozbawienia wolności.

Odnośnie kary pozbawienia wolności Kodeks karny wykonawczy nie przewiduje podobnych uregulowań.

Pani brat może się ubiegać tylko i wyłącznie o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności, o co już się ubiegał.

Stosownie do art. 150 § 1 K.k.w. wykonanie kary pozbawienia wolności w wypadku choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonywanie tej kary sąd odracza do czasu ustania przeszkody.

Za ciężką chorobę uznaje się taki stan skazanego, w którym umieszczenie go w zakładzie karnym może zagrażać życiu lub spowodować dla jego zdrowia poważne niebezpieczeństwo (art. 150 § 2)

Natomiast stosownie do art. 151 § 1 K.k.w. sąd może odroczyć wykonanie kary pozbawienia wolności na okres do 6 miesięcy, jeżeli natychmiastowe wykonanie kary pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki, a także w razie wystąpienia okoliczności, o której mowa w art. 248 (powierzchnia celi mniejsza niż 3 m² na osobę).

Według art. 151 § 3 K.k.w. odroczenie może być udzielone kilkakrotnie, jednakże łączny okres odroczenia nie może przekroczyć roku, chyba że chodzi o kobietę ciężarną lub w okresie 3 lat po urodzeniu dziecka i sprawowania nad nim opieki.

Z uwagi na powyższe przepisy należy wskazać, że Pani brat może się ubiegać o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności więcej niż trzykrotnie. Maksymalny czas odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności może wynosić 12 miesięcy.

Jeżeli Pani brat uzyskał trzy razy odroczenie wykonania kary na łączny okres 9 miesięcy, może on ubiegać się jeszcze raz o odroczenie. Tu należy zaznaczyć, że decyzja w tym względzie nie należy do prokuratora ale do sądu.

Prokurator nie miał racji, mówiąc, że obecny okres odroczenia jest ostatnim, chyba że sąd odroczył bratu karę po raz czwarty, również na 3 miesiące i w tym miesiącu upłynie łączny okres 12 miesięcy odroczenia wykonania kary.

Jeżeli łączny okres odroczenia wykonania kary wynosi w tym miesiącu – 9 miesięcy, to Pani brat może złożyć kolejny wniosek o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności. W uzasadnieniu tego wniosku należy wskazać, z jakiej przyczyny dotychczas odraczano wykonanie kary i że przyczyny te jeszcze nie ustały.

Jeżeli łączny okres odroczenia wykonania kary wyniesie w tym miesiącu 12 miesięcy, to Pani brat może złożyć wniosek o warunkowe zawieszenie kary pozbawienia wolności.

Pozwala mu na to przepis art. 152 K.k.w., stosownie do którego, jeżeli odroczenie wykonania kary nieprzekraczającej 2 lat pozbawienia wolności trwało przez okres co najmniej jednego roku – sąd może warunkowo zawiesić wykonanie tej kary na zasadach określonych w art. 69-75 Kodeksu karnego.

W ewentualnym wniosku Pani brat powinien wskazać, iż nadal nie minęły przyczyny, dla których sąd odraczał wykonanie kary, a także, że jego zachowanie jest nienaganne, przestrzega on porządku prawnego, w miejscu zamieszkania ma dobrą opinię. Należy wskazać, iż zawieszenie kary będzie w przypadku brata wystarczające dla osiągnięcia wobec niego celów kary, a w szczególności zapobieżenia powrotowi do przestępstwa.

Należy jednak szczerze wskazać, iż w związku z tym, iż Pani brat popełnił ponownie przestępstwo, co było przyczyną zarządzenia wykonania kary warunkowo zawieszonej, jego szanse na zawieszenie wykonania kary maleją. Nie można jednak założyć, że Pani brat nie ma żadnych szans na zawieszenie kary po 12-miesięcznym okresie odraczania wykonania tej kary.

Jeżeli sąd nie odroczy Pani bratu wykonania kary pozbawienia wolności (jeżeli starał się już trzykrotnie) lub jeżeli oddali wniosek brata o warunkowe zawieszenie wykonania kary, wówczas Pani brat będzie musiał stawić się w zakładzie karnym w celu wykonania orzeczonej kary.

Jako że brat został skazany na karę 4 miesięcy pozbawiania wolności, to odbywając tę karę nie będzie mógł skorzystać z dobrodziejstwa warunkowego przedterminowego zwolnienia z wykonania kary.

Według art. 78 § 1 Kodeksu karnego skazanego można warunkowo zwolnić po odbyciu przez niego co najmniej połowy kary, jednak nie wcześniej niż po 6 miesiącach.

W przypadku Pani brata, jako że został skazany na 4 miesiące, nie ma możliwości zastosowania warunkowego zwolnienia.

Pani brat mógłby ubiegać się o ułaskawienie. Prawo łaski stosuje Prezydent RP. W ramach stosowania prawa łaski Prezydent może darować orzeczoną karę w całości, zmniejszyć ją czy też warunkowo zawiesić jej wykonanie.

Pani brat mógłby prosić o ułaskawienie np. poprzez warunkowe zawieszenie kary pozbawienia wolności lub jej zmianę na mniej dolegliwą np. karę ograniczenia wolności czy grzywny.

Postępowanie o ułaskawienie reguluje Kodeks postępowania karnego w art. 560-568.

Według przepisów Kodeksu postępowania karnego, prośbę o ułaskawienie przedstawia się sądowi, który wydał wyrok w pierwszej instancji.

Sąd powinien rozpoznać prośbę o ułaskawienie w ciągu 2 miesięcy od daty jej otrzymania.

Rozpoznając prośbę o ułaskawienie, sąd w szczególności ma na względzie zachowanie się skazanego po wydaniu wyroku, rozmiary wykonanej już kary, stan zdrowia skazanego i jego warunki rodzinne, naprawienie szkody wyrządzonej przestępstwem, a przede wszystkim szczególne wydarzenia, jakie nastąpiły po wydaniu wyroku.

Jeżeli w sprawie, w której wniesiono prośbę o ułaskawienie, orzekał tylko sąd pierwszej instancji i wyda on opinię pozytywną – przesyła Prokuratorowi Generalnemu akta sprawy lub niezbędne ich części wraz ze swoją opinią, a w razie braku podstaw do wydania opinii pozytywnej – pozostawia prośbę bez dalszego biegu.

Jeżeli w sprawie, w której wniesiono prośbę o ułaskawienie, orzekał sąd odwoławczy, sąd pierwszej instancji przesyła mu akta lub niezbędne ich części wraz ze swoją opinią. Sąd odwoławczy pozostawia prośbę bez dalszego biegu tylko wtedy, gdy wydaje opinię negatywną, a opinię taką wydał już sąd pierwszej instancji; w innych wypadkach sąd odwoławczy przesyła Prokuratorowi Generalnemu akta wraz z opiniami.

Jeżeli prośbę o ułaskawienie choćby jeden sąd zaopiniował pozytywnie, Prokurator Generalny przedstawia Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej prośbę o ułaskawienie wraz z aktami sprawy i swoim wnioskiem.

Prezydent może, ale nie musi, zastosować prawo łaski, nawet jeżeli opinie sądu i Prokuratora Generalnego są pozytywne.

Pierwsza prośba o ułaskawienie jest zwolniona z kosztów postępowania.

Należy jednak wskazać, że obecny Prezydent RP stosuje prawo łaski rzadko i jak Pani zapewne wie, jest on zwolennikiem surowego karania przestępców. Jednak Pani brat może spróbować ubiegać się o ułaskawienie, chociaż jego szanse, również ze względu na popełnienie kolejnego przestępstwa, nie są duże.

Stosownie do art. 1 § 2 K.k.w. w postępowaniu wykonawczym w kwestiach nieuregulowanych w niniejszym kodeksie stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego.

Według art. 156 § 1 Kodeksu postępowania karnego, stronom, podmiotowi określonemu w art. 416, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta sprawy sądowej i daje możność sporządzenia z nich odpisów. Za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępnione również innym osobom.

Zgodnie z art. 156 § 2 K.p.k. na wniosek oskarżonego lub jego obrońcy wydaje się odpłatnie kserokopie dokumentów z akt sprawy. Kserokopie takie można wydać odpłatnie, na wniosek, również innym stronom, podmiotowi określonemu w art. 416, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym.

Natomiast stosownie do § 3 art. 156 K.p.k. prezes sądu może w razie uzasadnionej potrzeby zarządzić wydanie odpłatnie uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy.

Pani brat ma więc prawo wglądu do akt sprawy – może je przeglądać na miejscu w sądzie, robić odpisy. Może też złożyć wniosek o wydanie mu odpisów (kopi) akt sprawy (opłata kancelaryjna 1 zł za stronę).

Wracając jeszcze do instytucji warunkowego zawieszenia kary pozbawienia wolności, dodać należy, że z treści art. 152 K.k.w. wynika jednoznacznie, iż podstawową przesłanką stosowania tej instytucji – orzeczonej prawomocnie w sposób bezwzględny – jest korzystanie przez skazanego z odroczenia wykonania tej kary przez okres co najmniej roku. Instytucja odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności została z kolei opisana w przepisach art. 150 i art. 151 K.k.w. W świetle tych unormowań żadnych wątpliwości nie może nasuwać stwierdzenie, iż fakt odroczenia wykonania tej kary musi być stwierdzony orzeczeniem sądu. W art. 151 § 2 K.k.w. jest wszak mowa wprost, że okres odroczenia biegnie od dnia wydania w tym przedmiocie postanowienia. Niezbędnym zatem warunkiem ubiegania się o zastosowanie warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności na podstawie art. 152 K.k.w. jest więc oczywiście to, aby wymagany (roczny) okres odroczenia, którego można udzielić kilkakrotnie, wynikał z postanowień sądu (tak: postanowienie Sądu Najwyższego – Izba karna z dnia 2 marca 2009 r. sygn. akt. V KK 7/2009).

Najważniejszym orzeczeniem w sprawie Pani brata będzie uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – Izba karna z dnia 25 lutego 2009 r. (sygn. akt. I KZP 32/2008), której Sąd Najwyższy nadał moc zasady prawnej.

W uchwale tej Sąd Najwyższy stwierdził, iż do łącznego okresu odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności, określonego w treści art. 151 § 3 K.k.w., stwarzającego możliwość ubiegania się o warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności na podstawie art. 152 K.k.w., okres pomiędzy datą zakończenia wcześniej udzielonego odroczenia a datą kolejnego postanowienia o odroczeniu, wlicza się tylko wówczas, gdy wniosek o kolejne odroczenie został złożony przed zakończeniem wcześniej udzielonego okresu odroczenia, przy czym łączny okres udzielonego kilkakrotnie odroczenia nie może, w żadnej sytuacji, przekroczyć roku od dnia wydania pierwszego postanowienia o odroczeniu, chyba że chodzi o kobietę ciężarną lub w okresie 3 lat po urodzeniu dziecka lub sprawowania nad nim opieki.

Lubię To!

Oceń przydatność tekstu:

Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu:

Ocena zrozumienia tekstu:

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku