Autor: Jakub Bonowicz

Legalność publikowania informacji z BLIP-a w kontekście prawa autorskiego

Chciałbym wykorzystać krótkie informacje (ok. 140 znaków), których autorami są użytkownicy serwisów mikroblogowych typu blip.pl, spinacz.pl, flaker.pl. Czy mógłbym publikować takie informacje bez zgody i wiedzy użytkowników tych serwisów? Czy ewentualnie mógłbym tylko linkować takie informacje? Czy na stronie mogłyby znaleźć się reklamy? Przeczytałem artykuł w serwisie i według mnie informacje, o których mówię, to „proste informacje prasowe”, a publikowanie ich jest zgodne z prawem. Czy mam rację?

Wpisy na mikroblogach

W pierwszej kolejności zapoznałem się z serwisami, o których Pan pisze. Niestety ich twórcy nie pokusili się o sporządzenie regulaminów korzystania z serwisów i ich funkcjonowania (a jeśli regulamin istnieje, to jest niezwykle skromny) ani o określenie jakichkolwiek zasad korzystania z treści zgromadzonych w serwisie. Oznacza to, że skoro nie ma regulaminu serwisów mikroblogowych, stosować należy przepisy ogólne prawa autorskiego i prawa własności intelektualnej.

Przede wszystkim warto zacząć od samego charakteru mikroblogów. Mikroblog (podaję za Wikipedią) „to rodzaj dziennika internetowego, w którym głównym nośnikiem informacji są krótkie wpisy mające zazwyczaj długość jednego zdania. Tak jak zwykłe blogi, mikroblog może oprócz wpisów tekstowych zawierać zdjęcia, klipy dźwiękowe czy filmowe, może być dostępny dla każdego lub wąskiej grupy wyselekcjonowanych przez autora czytelników”.

Czy takie krótkie wpisy mogą być w ogóle przedmiotem prawa autorskiego?

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia, sposobu wyrażenia (utwór). Utwór musi więc posiadać cechę osobistej twórczości. Bez znaczenia jest, czy cecha osobistej twórczości jest wyraźna i uderzająca, czy też ledwie zauważalna – wystarczy, że istnieje chociażby w niewielkim stopniu. Z drugiej strony prawo autorskie chroni dzieło tylko w takim zakresie, w jakim jest twórcze. Nie ma znaczenia natomiast wartość dzieła, poziom artystyczny i naukowy czy przeznaczenie.

Sam prosty o wpis o charakterze informacyjnym nie jest utworem, ponieważ brak tutaj jakiejkolwiek cechy twórczości, brak intelektualnego wysiłku. Nie ma bowiem nic twórczego w napisaniu czy to krótkiego tekstu, że dzisiaj odbędzie się w tym i tym miejscu spotkanie, czy np. informacji, że na danej drodze występują roboty drogowe i utrudnienia w ruchu. Inaczej przedstawiałaby się kwestia, gdyby wpis miał charakter np. krótkiego wiersza (nawet bardzo krótkie zdanie może być chronione prawem autorskim, jeśli jest oryginalne i twórcze, np. zabawna gra słów czy nieznane wcześniej hasło reklamowe). Z tego, co Pan pisze, przedmiotem Pana zainteresowania są jednak jedynie wpisy o charakterze czysto informacyjnym.

Jeśli jednak nawet w takich informacjach można by dopatrzyć się cech twórczych, to jak słusznie Pan zauważył, zgodnie z art. 4 pkt 4 nie podlegają prawno-autorskiej ochronie proste informacje prasowe. W komentarzu do prawa autorskiego (J. Barta, komentarz do art. 4, Nb 11 [w:] J. Barta, R. Markiewicz, Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz, wyd. 2, Dom Wydawniczy ABC 2001) podkreśla się, że „postawienie poza zakresem ochrony wynikającej z ustawy prostych informacji prasowych ma na uwadze zarówno interes społeczny – swobodę szybkiego przepływu bieżących informacji, jak i fakt, że chodzi tu z reguły o materiały dziennikarskie, przy których trudno wskazać na elementy pracy o charakterze twórczym. W literaturze z reguły zaznacza się, iż nie korzystają z autorsko-prawnej ochrony np. dziennikarskie informacje o wypadkach (kroniki wypadków), notowania giełdowe i walutowe, programy radiowe, telewizyjne, kinowe lub teatralne, komunikaty i prognozy pogody, proste ogłoszenia i wiadomości, sondażowe wypowiedzi czytelników, słuchaczy lub widzów”.

Warto też pamiętać o brzmieniu art. 2 ust. 8 Konwencji Berneńskiej (jest to międzynarodowa „konstytucja” prawa autorskiego), zgodnie z którym poza zakresem ochrony konwencyjnej znajdują się „wiadomości bieżące lub o różnych wydarzeniach, mających charakter zwykłych informacji prasowych”.

Granicę pomiędzy „prostymi” informacjami prasowymi a tymi, które nie są „proste”, wyznacza art. 25 prawa autorskiego. Stanowi on, że pewne utwory wolno rozpowszechniać w prasie, radiu, telewizji w celach informacyjnych. Są to:

1. już rozpowszechnione:
   1. sprawozdania o aktualnych wydarzeniach (chodzi więc o sprawozdanie, coś ex post, a nie np. informację, że dane wydarzenie będzie miało miejsce),
   2. aktualne artykuły na tematy polityczne, gospodarcze lub religijne, chyba że zostało wyraźnie zastrzeżone, że ich dalsze rozpowszechnianie jest zabronione,
   3. aktualne wypowiedzi i fotografie reporterskie (chodzi więc znów o wypowiedzi „reporterskie”, tak więc już po jakimś zdarzeniu, a nie przed nim).
2. krótkie wyciągi ze sprawozdań i artykułów, o których mowa w pkt 1 lit. a i b,
3. przeglądy publikacji i utworów rozpowszechnionych;
4. mowy wygłoszone na publicznych zebraniach i rozprawach; nie upoważnia to jednak do publikacji zbiorów mów jednej osoby;
5. krótkie streszczenia rozpowszechnionych utworów.

W przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt b i c (chodzi więc o aktualne artykuły i aktualne wypowiedzi i fotografie reporterskie), twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia.

Podsumowując, wyróżnić można cztery kategorie dzieł:

1. te, które w ogóle nie stanowią utworów, bo nie są w ogóle twórcze (art. 1 ust. 1) – nie podlegają ochronie;
2. te, które są twórcze, ale stanowią proste informacje prasowe i nie podlegają ochronie prawa autorskiego (art. 4 pkt 4);
3. te, które są czymś więcej niż prostymi informacjami prasowymi, wymienione w art. 25, z wyjątkiem aktualnych artykułów i aktualnych wypowiedzi i fotografii reporterskich (ust. 1 lit. b i c) – podlegają ochronie prawno-autorskiej, ale wolno je rozpowszechniać, z tym że nie może to naruszać normalnego korzystania z utworu i godzić w słuszne interesy twórcy (art. 35), ponadto konieczne jest wymienienie imienia i nazwiska twórcy i podanie źródła. Podanie twórcy i źródła powinno uwzględniać istniejące możliwości (art. 34). Za rozpowszechnianie twórcy nie należy się wynagrodzenie;
4. te, które są aktualnymi artykułami i aktualnymi wypowiedziami i fotografiami reporterskimi (art. 25 ust. 1 lit. b i c) – podlegają ochronie prawno-autorskiej, wolno je rozpowszechniać, w granicach wyżej określonych, jednakże za wynagrodzeniem dla twórcy (art. 25 ust. 2).

Jak zakwalifikować wpisy z mikroblogów?

W zdecydowanej większości do kategorii pierwszej i drugiej. Mam wątpliwości, czy taki wpis może być uznany chociażby jako podpadający pod trzecią kategorię, gdyż trudno, aby uznać jedno zdanie za informację inną niż „prosta”. Zwłaszcza w świetle brzmienia art. 2 ust. 8 Konwencji Berneńskiej, mówiąc o „informacjach o bieżących wydarzeniach”, a więc dokładnie o tych, o których Pan pisze. A to oznacza, że publikując takie informacje, nie narusza Pan prawa autorskiego, bo nie istnieje jego przedmiot.

Linki do artykułów

To, jak traktować linkowanie do cudzych stron WWW, wzbudza wiele emocji. W szczególności podanie na swojej stronie tytułu cudzego artykułu wraz z linkiem należałoby traktować jako rozpowszechnienie utworu (umożliwienie zapoznania się z jego treścią). Teoretycznie musiałoby to oznaczać, że w przypadku linka do aktualnych artykułów lub aktualnych wypowiedzi i fotografii reporterskich autorowi powinno przysługiwać wynagrodzenie! Uznaje się jednak powszechnie w praktyce, że stanowisko takie byłoby niedopuszczalne ze względu na podstawową zasadę internetu: swobodę przepływu informacji. Bardzo istotny jest interes społeczny, który jest podstawą działania sieci WWW.

Nie jest zatem naruszeniem prawa autorskiego umieszczenie odnośników do innych witryn internetowych oraz ich podstron (jak również linkowanie pośrednie, czyli umieszczenie na stronie statusu z cudzej strony zawierającego linka i tytuł artykułu na jeszcze innej stronie).

Problemy wzbudza także kwestia deep linkingu, tj. zamieszczenie na jednej stronie WWW bezpośredniego odesłania do konkretnego zasobu (pliku graficznego, tekstowego, muzycznego) innej strony, z pominięciem strony głównej serwisu. W przypadku gdy strona główna serwisu jest szczególnie wykorzystywana do emisji reklam, pretensje właścicieli są zrozumiałe. Znów jednak uznaje się, że takie działanie nie stanowi naruszenia prawa (w tym wypadku nie stanowi czynu nieuczciwej konkurencji).

Nie wolno natomiast Panu świadomie umieszczać linków (również linków pośrednich) do treści artykułu, który narusza prawo (np. treści pornograficzne, teksty promujące faszyzm, komunizm), czy też linków do nielegalnie rozpowszechnianych plików muzycznych czy filmowych (Torrent). Może być Pan wówczas posądzony o podżeganie do popełnienia przestępstwa bezprawnego naruszenia praw autorskich (art. 116).

Linkowanie do cudzych artykułów (również linkowanie pośrednie) jest więc zgodne z prawem, o ile artykuł ten jest rozpowszechniony w internecie (konkretnie na stronie, do której odsyła link) zgodnie z prawem (czyli np. nie można zamieszczać linka zawierającego treść książki, która została opublikowana w Internecie, a więc rozpowszechniona, bez zgody autora).

Reklamy

Należałoby rozpatrywać ten problem z punktu widzenia ewentualnego czynu nieuczciwej konkurencji. Zgodnie z art. 3 ustawy z 16.04.1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. Nr 153, poz. 1503) czynem nieuczciwej konkurencji jest działanie sprzeczne z prawem lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta.

Czyn nieuczciwej konkurencji może być popełniony jedynie w obrocie gospodarczym (art. 1), ustawę bowiem stosuje się do przedsiębiorców, za które uznaje się osobę fizyczną, prawną lub jednostkę organizacyjną, która prowadząc, chociażby ubocznie, działalność zarobkową lub zawodową, uczestniczy w działalności gospodarczej. Nie jest konieczny wpis do Ewidencji Działalności Gospodarczej, istotne jest natomiast to, że musi występować jakiś element zarobkowy.

Serwisy mikroblogowe są już wykorzystywane w celach zarobkowych (dochody z reklam). Z tego, co widzę, również Pan zamierza osiągać dochody z takiej działalności. Trudno dopatrzyć się jednak w Pana działaniu sprzeczności z prawem (nie narusza Pan cudzych praw autorskich) ani dobrymi obyczajami czy zasadami współżycia społecznego, wręcz przeciwne – normalną rzeczą w internecie jest wzajemne linkowanie.

Inaczej przedstawiałaby się sprawa, gdyby np. Pan skopiował „hurtowo” całe działy ze wszystkimi wpisami z takiego serwisu – nawet jeśli same informacje nie są chronione prawem autorskim, to sam serwis (witryna WWW) jako taki wraz z całą treścią (jako pewna całość) jest nim chroniona. Właściciel serwisu mógłby wówczas postawić Panu zarzut czynu nieuczciwej konkurencji w postaci masowego kopiowania treści z jego serwisu i umieszczania jej na własnym w celu przyciągnięcia internautów (co powoduje wzrost dochodów z reklam). Jeśli jednak pobór informacji ogranicza się tylko do pewnego urywka, to swoboda przepływu informacji ma tu znaczenie decydujące.

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku