Autor: Jakub Bonowicz

Legalność przedsięwzięcia polegającego na udostępnianiu bezpłatnych tapet na pulpit komputera

Chciałabym prowadzić forum z tapetami na pulpit komputera. Forum ma zawierać linki do paczek (w formacie RAR) z tapetami na innych stronach. Niestety nie wiem nawet, kto jest autorem tych tapet, na stronach nie ma żadnych licencji, a tapety chcę udostępniać nieodpłatnie. Chciałabym też umieścić na stronie chociaż jedną reklamę, ale nie będzie ona warunkiem zdobycia tapety. Czy zatem stworzenie takiego forum jest możliwe? Jeśli nie, to dlaczego?

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, utrwalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór). W szczególności przedmiotem prawa autorskiego są utwory plastyczne (art. 1 ust. 2 pkt 2) oraz fotograficzne (pkt 3). Tapeta na pulpit może mieć albo postać zdjęcia, albo postać utworu plastycznego (grafiki) i niewątpliwie, jako mająca pewną wartość twórczą, jest chroniona przez prawo autorskie.

Biorąc pod uwagę, że serwis działać ma, jak sądzę, na terenie Polski, a Pani jako osoba prowadzący serwis ma siedzibę na terenie Polski, właściwe będą przepisy polskiego prawa autorskiego, i to niezależnie od tego, w jakim kraju powstała tapeta i z jakiego kraju pochodzi jej autor. Zgodnie z art. 5 ust. 4 prawa autorskiego przepisy ustawy stosuje się bowiem także do utworów, które są chronione na podstawie umów międzynarodowych, w zakresie, w jakim ich ochrona wynika z tych umów. Chodzi tutaj przede wszystkim o Konwencję Berneńską o ochronie dzieł literackich i artystycznych z 04.05.1896 r. (obecne brzmienie ustalone Aktem Paryskim z dnia 24.07.1971 r.) – art. 5 ust. 1: „W odniesieniu do dzieł, co do których autorom przysługuje ochrona na podstawie niniejszej Konwencji, autorzy w państwach należących do Związku (państw – sygnatariuszy Konwencji), innych niż państwa pochodzenia dzieła, korzystają z praw, jakie odpowiednie ustawy przyznają aktualnie lub przyznają w przyszłości swoim obywatelom, jak też z praw specjalnie przyznanych przez niniejszą Konwencję”. Krótko mówiąc, nawet jeśli autor dzieła jest z Hiszpanii, a tapeta powstała w Hiszpanii i jest rozpowszechniana w Polsce, to i tak jej autor korzysta z co najmniej takiej ochrony, jaką przewidują polskie przepisy (zasada jednolitej ochrony i równego traktowania).

Zgodnie z art. 17, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzenia nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu (autorskie prawa majątkowe), a więc także do publikowania w internecie, chociażby było ono nieodpłatne. Autorskie prawa majątkowe obejmują także wyłączne prawo do rozpowszechniania utworu w internecie.

Najpierw należy rozstrzygnąć, czy umieszczenie przez Panią na swoim portalu linka odsyłającego do pliku RAR z tapetami jest ich rozpowszechnianiem. Na ten temat piszę obszernie w artykule Legalność linków zamieszczonych w internecie.

Podtrzymuję wyrażony tam pogląd, że zamieszczenie linku do strony, jak i do pliku RAR jest rozpowszechnieniem danych zamieszczonych na tej stronie czy w tym pliku, zgodnie z tezą orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 20.07.2004 r. Jest to także zgodne z art. 6 ust. 3 prawa autorskiego, które mówi, że utwór rozpowszechniony to taki, który został udostępniony publicznie. „O tym, czy umieszczenie linku jest rozpowszechnieniem informacji zawartych na stronie, do której odsyła, decydować będzie to, czy użytkownik korzystający z linku mógł łatwo odnaleźć taką informację”. W Pani zaś wypadku użytkownik nie musi nawet szukać informacji, od razu bowiem pojawia się możliwość ściągnięcia tapet. Zasada ta odnosi się do wszelkich informacji, do których odsyła link, tj. wizerunków zdjęć, nielegalnych treści, plików MP3, filmów, teledysków.

Rozpowszechnianie utworu może być legalne w dwóch wypadkach:

1. albo autor (lub nabywca – właściciel praw autorskich majątkowych) upoważnił inną osobę do rozpowszechniania jego utworu (licencja umowna),
2. albo wyraźny przepis ustawy daje innej osobie niż uprawnionej prawo do rozpowszechniania lub korzystania w określonym zakresie z takiego utworu (licencja ustawowa znana także jako dozwolony użytek).

Ad 1.

Pierwszy przypadek zachodziłby, gdyby wiadomo było, że autorzy tapet wyrazili zgodę na ich rozpowszechnianie, lub gdyby tapety były dystrybuowane na licencji GPL (General Public License). Pytanie tylko, jak to sprawdzić...

Samo oświadczenie na stronie, z której się pobiera takie tapety, może nie wystarczyć, gdyż odpowiedzialność za samo naruszenie praw autorskich jest co do zasady oderwana od tego, czy ktoś, kto rozpowszechnia cudze utwory, działał w sposób zawiniony czy dochował należytej staranności! Wystarczającą przesłanką jest jedynie bezprawność naruszenia, a nie wina (choć oczywiście ma to wpływ na zasadność ewentualnych roszczeń odszkodowawczych czy roszczenia o wydanie nienależnych korzyści).

W istocie nie bardzo ma więc Pani możliwość zweryfikowania, czy autorzy tapet rzeczywiście wyrazili zgodę na ich rozpowszechnianie (wyłączając może sytuacje, gdy autor np. ma stronę internetową z obrazami czy tapetami i w oświadczeniu zawartym na tej stronie pozwala je swobodnie pobierać i rozpowszechniać). Jednak Pani pisze sama, że nie wie Pani, kto jest autorem tapet.

Natomiast oczywiście legalne jest rozpowszechnianie utworów, które już i tak zostały legalnie rozpowszechnione. Zgodne z prawem jest dawanie linka do tapety, która już wcześniej została legalnie rozpowszechniona w internecie. Utworem rozpowszechnionym legalnie jest utwór, który za zezwoleniem twórcy został w jakikolwiek sposób udostępniony publicznie. Twórca bowiem już wcześniej na takie rozpowszechnianie zezwolił. Tylko że istnieje problem, jak to sprawdzić.

Ad 2.

Natomiast druga grupa przypadków to tzw. licencja ustawowa. Dotyczy ona tylko takich sytuacji, kiedy rozpowszechnianie utworów następuje bez zgody twórcy, a mimo to jest legalne.

Ogólny przepis o dozwolonym użytku to art. 23 prawa autorskiego. Zgodnie z nim (ust. 1) „bez zezwolenia twórcy wolno nieodpłatnie korzystać z już rozpowszechnionego utworu w zakresie własnego użytku osobistego”. Ust. 2: „zakres własnego użytku osobistego obejmuje korzystanie z pojedynczych egzemplarzy przez krąg osób pozostających w związku osobistym, w szczególności pokrewieństwa, powinowactwa lub stosunku towarzyskiego”.

W przypadku rozpowszechnienia utworów w internecie w zasadzie nie możemy mówić o dozwolonym użytku, chociażby nastąpiło ono w celu niezwiązanym z działalnością gospodarczą i bez osiągania żadnych korzyści majątkowych. „Przez samo umieszczenie utworu w Internecie osobisty użytek jest już wykluczony” (D. Bryndal, J. Tokarz-Świątkowska, To już gdzieś było, „Rzeczpospolita” 2001/12/10, teza nr 1, Lex 32093/1), ponieważ utwór zostaje udostępniony szerszej grupie osób niż tej, o której mowa w art. 23 ust. 2.

Po drugie, kolejna ogólna reguła dozwolonego użytku głosi, że dozwolony użytek nie może naruszać normalnego korzystania z utworu lub godzić w słuszne interesy twórcy. W praktyce oznacza to, że korzystanie w granicach dozwolonego użytku nie powinno być źródłem korzyści majątkowych dla korzystającego. Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 14.03.2008 r. (I ACa 102/08) bezwzględne prawo twórcy do wynagrodzenia za korzystanie z jego utworu wiąże się z tym, że powinien on zawsze partycypować w korzyściach majątkowych osiąganych przez inne osoby. Podkreśla się, że nie ma dozwolonego użytku w sytuacji, kiedy utwór jest wykorzystywany w prowadzeniu działalności gospodarczej, chociażby dany podmiot nie był zarejestrowany jako przedsiębiorca – wystarczy, że osiąga on z tego korzyść majątkową. W Pani wypadku jest to o tyle istotne, że chce Pani zamieścić reklamę, a zatem w zamyśle serwis przysparzać ma Pani korzyści majątkowych i to związanych bez wątpienia z atrakcyjnością tapet. Wiadomo, że im więcej ich będzie i im bardziej będą atrakcyjne, tym więcej użytkowników będzie się znajdować na serwisie i jednocześnie wzrosną przychody z reklam.

Natomiast jeśli pominąć kwestię reklamy, to możliwości legalnego działania takiego forum należy szukać w różnych przepisach o szczególnych formach dozwolonego użytku. Jest to o tyle problematyczne, że przepisy te, skonstruowane kilkanaście lat temu, niestety nie pasują do specyfiki internetu, co sprzyja niestety dowolności interpretacji.

Zgodnie z art. 33 ust. 3 wolno rozpowszechniać w encyklopediach lub atlasach opublikowane utwory plastyczne i fotograficzne, o ile nawiązanie porozumienia z twórcą celem uzyskania jego zezwolenia napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody. Trudno jednakże uznać elektroniczny zbiór tapet za atlas lub encyklopedię, ponadto w tym wypadku i tak twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia.

Zgodnie z art. 33 ust. 1 wolno rozpowszechniać utwory wystawione na stałe na ogólnie dostępnych drogach, ulicach, placach lub w ogrodach, jednakże nie do tego samego użytku. Użytek nie podlega wynagrodzeniu. Ten przepis brzmi nieco archaicznie. Natomiast związane było to z tym, że kiedyś wolno było rozpowszechniać utwory dostępne w „miejscu publicznym”. Ustawodawca zawęził dozwolony użytek w tym zakresie do miejsc otwartej przestrzeni, dostępnych dla każdego. Nie jest jasne i nie ma orzecznictwa na temat problemu, czy przepis ten można stosować przez analogię do internetu, który niewątpliwie jest miejscem publicznie dostępnym. Na podstawie tego przepisu dopuszczalne jest np. sporządzenie kartek pocztowych, umieszczenie fotografii w przewodniku, umieszczenie diapozytywów, nakręcenie filmu. Przepis ten umożliwia np. sfotografowanie budynków (które też są chronione prawem autorskim) i wydanie albumu z ich fotografiami (bo inny jest cel użytku). Natomiast trudno raczej uznać, że przepis ten umożliwia rozpowszechnienie obrazów czy fotografii dostępnych w internecie jako tapety.

Wreszcie – zgodnie z art. 32 ust. 1 – właściciel egzemplarza utworu plastycznego może go wystawić publicznie, jeżeli nie łączy się z tym osiąganie korzyści majątkowych. Oczywiście znów przepis odnosił się do sytuacji, kiedy ktoś kupował np. egzemplarz obrazu i wystawiał go na widok publiczny, np. jako dekorację ogólnodostępnego holu w budynku. Nabycie egzemplarza obrazu nie oznacza bowiem nabycia autorskich praw majątkowych do obrazu (art. 52 ust. 1).

Czy ten przepis dałoby się zastosować do tapet? Po pierwsze, nie jest Pani właścicielem „egzemplarzy” tapet, ponieważ Pani tylko daje linka – nie znajdują się one na Pani stronie. Po drugie, nawet gdyby przyjęła Pani technikę, że tapety byłyby do pobrania z Pani strony, a nie tylko linkowane, to wówczas pojawia się zagadnienie, czy taki plik z tapetą może być uznany za „egzemplarz”. Różnica jest bowiem taka, że wystawienie egzemplarza obrazu na widok publiczny nie skutkuje tym, że każdy może go sobie dowolnie dla własnego użytku zwielokrotniać, tymczasem „wystawienie” pliku na Pani stronie ma ten skutek, że plik staje się dostępny dla każdego, każdy może mieć taką tapetę na komputerze. Natomiast jeśli na widok publiczny zostanie wystawiony obraz, to nie każdy może mieć taki obraz u siebie w domu, trudno więc przyjąć zastosowanie art. 32 ust. 1.

Zgodnie z art. 33 ust. 2 wolno rozpowszechniać utwory wystawione w publicznie dostępnych zbiorach, takich jak muzea, galerie, sale wystawowe, lecz tylko w katalogach i w wydawnictwach publikowanych dla promocji tych utworów, a także w sprawozdaniach o aktualnych wydarzeniach w prasie i telewizji, jednakże w granicach uzasadnionych celem informacji. Strona internetowa, do której daje Pani linka, zawierająca tapety, to niewątpliwie „zbiór publicznie dostępny”. Jednakże nawet wtedy rozpowszechnianie mogłoby się odbyć jedynie w „katalogu” lub „wydawnictwie” publikowanych dla „promocji tych utworów”. Można tu sobie wyobrazić sytuację, kiedy np. publicznie dostępny jest zbiór tapet danego autora o bardzo wysokiej wartości artystycznej i ktoś publikuje katalog zawierający takie tapety dla promocji twórczości tego autora. Taka sytuacja raczej nie zachodzi w Pani wypadku.

Oczywiście przedstawiłem przepisy prawne i ich interpretację, a czym innym jest kwestia faktycznego ich stosowania i egzekwowania. Należy mieć jednak świadomość, że utwór rozpowszechniony w internecie podlega prawu autorskiemu na ogólnych zasadach i w niczym nie jest „gorszy”, tj. gorzej chroniony od zwykłego obrazu, fotografii czy grafiki. Dlatego zamieszczanie linków do tapet (plików z tapetami), które są utworami podlegającymi prawu autorskiemu, stanowi ich rozpowszechnianie i narusza prawa autorskie, chyba że właściciele wprost wyrazili zgodę na takie rozpowszechnianie lub zachodzi przypadek dozwolonego użytku, który jednak (zwłaszcza wobec ewentualnych korzyści majątkowych) trudno wykazać w Pani wypadku.

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku