ePorady24.pl Prawo handlowe Spółka z o.o. Prawo kontroli spółki z o.o. przez jej wspólnika
Zadaj pytanie ›

Biuletyn

Prenumerata biuletynu
Zadaj pytanie ›

Indywidualne Porady Prawne specjalistów

Wpisz tutaj swoje pytanie, a trafi ono do naszego prawnika specjalisty.

Opublikowane: 27.12.2007

Autor: Karol Jokiel

Prawo kontroli spółki z o.o. przez jej wspólnika

Artykuł omawia zagadnienia związane z prawem kontroli spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przez jej wspólnika.

Kontrola w spółce z o.o., co do zasady, w praktyce realizowana jest bezpośrednio lub pośrednio przez organy tej spółki (radę nadzorczą lub komisję rewizyjną). W art. 212 § 1 Kodeksu spółek handlowych ustawodawca utrzymał jednak – znane jeszcze z Kodeksu handlowego – uprawnienie wspólnika spółki z o.o., w której posiada on udziały, do indywidualnej jej kontroli.

 

Wskazuje się przepis art. 212 § 1 K.s.h. jako będący potwierdzeniem osobowych elementów występujących w spółce z o.o., co często jest przeciwstawiane prawom wspólników w spółce akcyjnej (którzy analogicznego uprawnienia w takim zakresie nie posiadają). Wyjaśnić w tym miejscu należy, że samo tylko powołanie rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej w spółce z o.o. nie oznacza jeszcze automatycznego pozbawienia lub ograniczenia prawa wspólnika do indywidualnej kontroli. Skutek taki wywierają wyłącznie wyraźne postanowienia umowy spółki (art. 213 § 3 K.s.h.).

 

Stosownie do treści przepisu art. 212 § 1 K.s.h., indywidualne prawo kontroli przysługuje każdemu wspólnikowi. W tym celu wspólnik sam lub z upoważnioną przez siebie osobą może w każdym czasie przeglądać księgi i dokumenty spółki, sporządzać dla swego użytku bilans lub żądać wyjaśnień od zarządu. Wszystkie wymienione w poprzednim zdaniu uprawnienia wspólnika wyznaczają zakres jego prawa do indywidualnej kontroli spółki z o.o. Użycie przez ustawodawcę w treści art. 212 § 1 K.s.h. określenia „lub” oznacza, że uprawnienia te mogą być realizowane alternatywnie albo łącznie, według uznania wspólnika.

 

Prawo indywidualnej kontroli wspólnik może wykonywać osobiście albo wraz z osobą upoważnioną. Wynika z tego, że nie jest dopuszczalne wykonywanie kontroli wyłącznie przez osobę upoważnioną, bez udziału wspólnika.

 

W przepisie art. 212 § 1 K.s.h. wskazano wyraźnie formy, w jakich wspólnik może sprawować indywidualną kontrolę. Przysługują mu w tym zakresie następujące uprawnienia:

 

  1. przeglądanie w każdym czasie ksiąg i dokumentów spółki,
  2. sporządzanie bilansu dla swego użytku,
  3. żądanie wyjaśnień od zarządu.

 

Zakres prawa indywidualnej kontroli, opisany w art. 212 § 1 K.s.h., jest zatem bardzo szeroki. Wspólnik może przeglądać dokumenty spółki, a więc także dokumenty finansowe, w tym sprawozdania finansowe, sporządzone przez spółkę. Przeglądanie ksiąg i dokumentów może odbywać się jednak tylko w siedzibie spółki, prawo to nie obejmuje bowiem wynoszenia dokumentów poza jej siedzibę. Możliwe jest sporządzenie z przeglądanych dokumentów kopii, notatek itp. Ponadto wspólnik może na podstawie ksiąg i dokumentów sporządzić (sam lub przy udziale upoważnionej osoby, w tym np. biegłego księgowego czy innego eksperta) bilans, wyłącznie jednak na swój własny użytek.

 

W zasadzie wspólnik ma zapewniony dostęp do wszystkich informacji o spółce, skoro może żądać dowolnych wyjaśnień od zarządu. Zatem zarząd nie może zasłonić się tajemnicą przedsiębiorstwa, chyba że zachodzą przesłanki przewidziane w przepisie art. 212 § 2 K.s.h. (obawa wykorzystania przez wspólnika przekazanych mu informacji w celach sprzecznych z interesem spółki i wyrządzenie przez to spółce znacznej szkody). Obowiązek wyjaśnień dokonywanych przez zarząd może mieć formę ustną lub pisemną.

 

Realizacja prawa z art. 212 § 1 K.s.h. może się odbywać – zgodnie z treścią tego przepisu – „w każdym czasie”. Nie należy jednak rozumieć tych słów zbyt dosłownie. Za niedopuszczalne uznaje się bowiem wykonywanie przez wspólnika prawa indywidualnej kontroli spółki w nocy, w święta czy inne dni wolne od pracy. Cytowany zwrot należy rozumieć w ten sposób, że nie można z góry ograniczyć wspólnika w realizacji prawa indywidualnej kontroli do pewnych ściśle wskazanych okresów czasu, np. wskazując dni lub godziny, w których może je realizować. Przyjąć należy, że prawo to może być realizowane w normalnych godzinach urzędowania spółki, a gdy jest to niezbędne dla wspólnika, również poza godzinami, o czym jednak zarząd powinien być wcześniej uprzedzony.

 

Pewne ograniczenia prawa do indywidualnej kontroli wynikają również z zasady dobrych obyczajów. W tym kontekście za niedopuszczalne uznać należy kontrolowanie spółki wyłącznie dla szykany zarządu, innych organów czy też wspólników. Nie do zaakceptowania jest również nadużywanie prawa indywidualnej kontroli poprzez zgłaszanie żądania wyjaśnień codziennie, tuż przed zakończeniem urzędowania, bez podstaw faktycznych itp. W skrajnym przypadku, może to nawet stanowić podstawę żądania wyłączenia ze spółki wspólnika nadużywającego tego prawa (art. 266 K.s.h.).

 

Jak już wyżej wspomniano, zarząd może odmówić wspólnikowi udzielenia wyjaśnień lub też udostępnienia do wglądu ksiąg i dokumentów spółki wyłącznie z uwagi na uzasadnioną obawę, że wspólnik wykorzysta je w celach sprzecznych z interesem spółki i przez to wyrządzi jej znaczną szkodę (art. 212 § 2 K.s.h.). Uniemożliwienie wspólnikowi wykonania prawa kontroli przez odmowę dostępu do określonych danych i informacji traktować należy jako wyjątek od reguły. Dlatego też obawa, o której wspomina przepis art. 212 § 2 K.s.h., musi mieć obiektywne podstawy, co ma miejsce np. gdy wspólnik zajmuje się bezpośrednio albo pośrednio działalnością konkurencyjną wobec spółki.

 

Uzasadniona obawa, co do wykorzystania danych i informacji w celach sprzecznych z interesem spółki, musi przy tym iść w parze z opartym na racjonalnych przesłankach przekonaniem, że przez ich wykorzystanie wspólnik wyrządzi spółce znaczną szkodę. Oznacza to, że wspólnikowi należałoby zapewnić dostęp do informacji również wtedy, gdy wykorzystanie przez niego prawa indywidualnej kontroli zmierza do „zwykłej”, nie zaś do „znacznej” szkody po stronie spółki.

 

W przypadku odmowy udzielenia wyjaśnień przez zarząd lub też udostępnienia do wglądu ksiąg i dokumentów spółki w trybie przepisu art. 212 § 2 K.s.h., wspólnik – nie zgadzając się z taką decyzją – może odwołać się do zgromadzenia wszystkich wspólników (art. 212 § 3 K.s.h.). Uchwała zgromadzenia w tym zakresie powinna być powzięta w terminie miesiąca od dnia zgłoszenia odpowiedniego żądania przez wspólnika, na walnym zgromadzeniu lub też poza nim, w trybie określonym w przepisie art. 227 § 2 K.s.h. Skuteczne podjęcie uchwały wymaga bezwzględnej większości oddanych głosów, jeżeli jest to dokonywane na zgromadzeniu wspólników. Natomiast przy głosowaniu pisemnym wspólnicy muszą być jednomyślni, a gdyby decydowali w głosowaniu na piśmie – wystarczy bezwzględna większość głosów (art. 227 K.s.h.).

 

W przypadku pozytywnego dla wspólnika rozstrzygnięcia sprawy przez zgromadzenie, zarząd jest obowiązany do wykonania uchwały pod rygorem sankcji organizacyjnych, które mogą być zastosowane wobec członków organów spółki, sankcji odszkodowawczych wobec spółki (art. 293 § 1 K.s.h.) lub bezpośrednio wobec wspólnika (art. 300 K.s.h.), jeżeli swoim zachowaniem członkowie zarządu wyrządzili szkodę spółce bądź bezpośrednio wspólnikowi.

 

Zarząd spółki, jak również jego poszczególni członkowie, mogą zaskarżyć niekorzystną dla nich uchwałę w drodze powództwa wytoczonego przeciwko spółce o uchylenie uchwały (art. 249 § 1 w zw. z art. 250 pkt 1 K.s.h.).

 

Wspólnik, któremu odmówiono wyjaśnień lub wglądu do dokumentów bądź ksiąg spółki (decyzją zarządu oraz następnie uchwałą zgromadzenia wspólników), może złożyć wniosek do sądu rejestrowego o zobowiązanie zarządu do udzielenia wyjaśnień lub udostępnienia do wglądu dokumentów bądź ksiąg spółki. Wniosek należy złożyć w terminie siedmiu dni, licząc od dnia otrzymania przez wspólnika zawiadomienia o uchwale zgromadzenia lub od upływu miesięcznego terminu – określonego przez Kodeks spółek handlowych – na podjęcie takiej uchwały, w przypadku jej niepowzięcia w tak określonym terminie (art. 212 § 4 K.s.h.).

 

Sąd, w trybie przepisu art. 212 § 4 K.s.h., może zatem zobowiązać zarząd spółki do udostępnienia ksiąg, udostępnienia dokumentów, sporządzenia bilansu oraz złożenia wyjaśnień przez zarząd, stosownie do żądania wspólnika wykonującego prawo indywidualnej kontroli. Sądowa droga realizacji prawa indywidualnej kontroli ma znaczenie „odwoławcze”, a nie może służyć rozszerzeniu prawa indywidualnej kontroli, uwzględniając pierwotne żądanie wspólnika. Warto w tym miejscu wskazać, że sąd może określić sposób wykonania tego obowiązku przez zarząd (przykładowo: określić termin, godzinę itd.).

 

Sądem właściwym dla rozpoznania żądania wspólnika jest sąd rejestrowy. Siedmiodniowy termin na złożenie wniosku jest tzw. terminem zawitym prawa materialnego. Czyli jego uchybienie prowadzi nieodwracalnie do oddalenia wniosku wspólnika bez merytorycznego badania przedstawionych przez niego okoliczności sprawy.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj >>

wersja do druku

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • IX minus X =

Indywidualne Porady Prawne specjalistów

Wpisz tutaj swoje pytanie, a trafi ono do naszego prawnika specjalisty.

 

 

 

»Podobne materiały

Dopuszczalna ilość równoczesnych kontroli w spółce

Co do zasady niedozwolone jest prowadzenie więcej niż jednej kontroli działalności przedsiębiorcy jednocześnie. Od zasady tej prawo ustanawia jednak szereg wyjątków, w przypadku zaistnienia których może on spodziewać się kontroli prowadzonej przez dwa różne organy w tym samym czasie.

Pojęcie spółki dominującej

Pojęcie spółki dominującej na gruncie ustawy o rachunkowości oznacza spółkę, która sprawuje kontrolę nad inną jednostką, którą może być w szczególności inna spółka handlowa.

Opinie naszych Klientów ››

Zadane pytania:

  • 0
  • 3
  • 2
  • 8
  • 3
  • 3
  • 9
wizytówka
Pobierz aplikację