Autor: Anna Pietrzak-Dragan

Jak uzyskać obywatelstwo polskie?

Mam pytanie o to, jak uzyskać obywatelstwo polskie, a właściwie je odzyskać. Mieszkam w Polsce od 10 lat. Jestem żonaty z Polką, mam 2 dzieci, a 5 lat temu otrzymałem obywatelstwo polskie nadane przez radcę prawnego. Po 5 latach urząd do spraw cudzoziemców oznajmił mi, że nie mam obywatelstwa polskiego, ponieważ radca ten posługiwał się fałszywymi dokumentami. Teraz urząd chce mi odebrać polskie obywatelstwo. Przez te 5 lat założyłem tu firmę, zatrudniłem ludzi, zacząłem budowę domu, na który zaciągnąłem kredyt w banku. Co mam zrobić? Jak uzyskać obywatelstwo polskie ponownie?

Aby odpowiedzieć na pytanie, jak uzyskać obywatelstwo polskie, należy w pierwszej kolejności podkreślić, że nie zawarł Pan niestety informacji, czy było lub jest prowadzone jakiekolwiek postępowanie w sprawie ustalenia, czy w istocie nie posiada Pan obywatelstwa polskiego (w szczególności czy wydane zostały przez właściwe organy jakiekolwiek decyzje, w tym stwierdzające nieważność nadania Panu obywatelstwa polskiego, oraz czy istnieje jeszcze możliwość ich zaskarżenia). Nadto wskazane by było podanie podstawy prawnej, na jakiej uzyskał Pan obywatelstwo 5 lat temu, tj. czy nastąpiło to postanowieniem prezydenta RP czy na postawie decyzji wojewody (w przypadku bowiem decyzji organów administracyjnych możliwe jest stwierdzenie ich nieważności, opierając się na przepisach art. 156 K.p.a.).
 

Odpowiadając więc na Pana pytanie, jak uzyskać obywatelstwo polskie, możliwe jest jedynie stwierdzenie, że jeżeli ostatecznie zostanie potwierdzony brak posiadania obywatelstwa polskiego przez Pana, będzie Pan mógł ubiegać się o jego nadanie ponownie (o ile spełnia Pan warunki przewidziane właściwą ustawą). Kwestie związane z nadaniem obywatelstwa polskiego regulują przepisy art. 4-11 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (j.t. Dz. U. z 2000 r. Nr 28, poz. 353 z późn. zm.; dalej jako „ustawa”).
 

Zgodnie z art. 8 ust. 1-3 powołanej ustawy:

„1. Cudzoziemcowi można, na jego wniosek, nadać obywatelstwo polskie, jeżeli zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej co najmniej 5 lat na podstawie zezwolenia na osiedlenie się, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich lub posiadając prawo stałego pobytu.

2. W przypadkach szczególnie uzasadnionych można cudzoziemcowi nadać na jego wniosek obywatelstwo polskie, chociażby nie odpowiadał on warunkom określonym w ust. 1.

3. Nadanie obywatelstwa polskiego może być uzależnione od złożenia dowodu utraty lub zwolnienia z obywatelstwa obcego”.    

Zgodnie zaś z art. 10 ust. 1-2 ustawy:

„Cudzoziemiec pozostający co najmniej 3 lata w związku małżeńskim zawartym z osobą posiadającą obywatelstwo polskie, który zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na osiedlenie się, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich lub posiadając prawo stałego pobytu, może nabyć obywatelstwo polskie, jeżeli w terminie określonym w ust. 1a złoży odpowiednie oświadczenie przed właściwym organem i organ ten wyda decyzję o przyjęciu oświadczenia.

1a. Termin do złożenia oświadczenia woli w sprawie nabycia obywatelstwa polskiego wynosi 3 lata i 6 miesięcy od dnia zawarcia związku małżeńskiego z osobą posiadającą obywatelstwo polskie albo 6 miesięcy od dnia uzyskania przez cudzoziemca zezwolenia na osiedlenie się, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich lub nabycia prawa stałego pobytu.

2. Przyjęcie oświadczenia może być uzależnione od złożenia dowodu utraty lub zwolnienia z obywatelstwa obcego”.

Ponadto – na podstawie art. 9 ust. 1-2 ustawy – może być uznana za obywatela polskiego osoba o nieokreślonym obywatelstwie lub nieposiadająca żadnego obywatelstwa, jeżeli zamieszkuje w Polsce na podstawie zezwolenia na osiedlenie się lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, co najmniej 5 lat. Uznanie za obywatela polskiego następuje na wniosek osoby zainteresowanej. 

Odnosząc powyższe uregulowania prawne do opisanej przez Pana sytuacji, nie sposób stwierdzić, który z przepisów będzie miał zastosowanie w Pana sytuacji (nie podał Pan daty zawarcia związku małżeńskiego ani informacji, czy posiada Pan zezwolenie na osiedlenie się, zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich lub prawo stałego pobytu, a nadto czy posiada Pan inne obywatelstwo lub nie posiada żadnego).
 

Przedstawię zatem rozwiązania alternatywne, jak uzyskać obywatelstwo polskie.

Po pierwsze, jeżeli Pana związek małżeński z Polką został zawarty co najmniej 3 lata temu i zamieszkuje Pan na terytorium RP na podstawie jednego z dokumentów (tj. zezwolenia na osiedlenie się, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich lub posiadając prawo stałego pobyt), to nabycie obywatelstwa Polskiego może nastąpić na podstawie oświadczenia woli jego nabycia złożonego przed właściwym organem z zachowaniem terminu wskazanego w art. 10 ust. 1a ustawy (tj. 6 miesięcy od dnia zawarcia związku małżeńskiego z osobą posiadającą obywatelstwo polskie albo 6 miesięcy od dnia uzyskania przez cudzoziemca zezwolenia na osiedlenie się, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich lub nabycia prawa stałego pobytu) – podstawa prawna art. 10 ustawy. Jeżeli jednak upłynęły już wskazane terminy, nie jest możliwe ich przywrócenie, a co za tym idzie – skorzystanie z tej podstawy prawnej.

Po drugie, ponieważ mieszka Pan na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od 10 lat (przepis wymaga tylko lat 5), może Pan ubiegać się o nadanie obywatelstwa polskiego na swój wniosek, jeżeli zamieszkanie jest oparte na zezwoleniu na osiedlenie się, zezwoleniu na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich lub w oparciu o posiadane prawo stałego pobytu – podstawa prawna art. 8 ust. 1 ustawy.

 
Po trzecie, na swój wniosek może Pan także ubiegać się o nadanie obywatelstwa polskiego, nawet jeśli nie spełnia Pan wymagań opisanych w pkt b2, jeżeli nadanie obywatelstwa polskiego jest uzasadnione szczególnym przypadkiem. W opisanej przez Pana sytuacji jako szczególnie uzasadniony przypadek może być potraktowane założenie przez Pana rodziny z obywatelką polską, posiadanie 2 dzieci o obywatelstwie polskim, związanie aktywności życiowej i zawodowej z terytorium RP, włączenie się do społeczeństwa, w którym Pan żyje i pracuje. W wyroku z dnia 10 września 1999 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt V SA 301/00) stwierdził, że „fakt zawarcia związku małżeńskiego z obywatelem polskim przesądza o trwałych związkach skarżącej z Polską i daje kobiecie podstawę do ubiegania się o obywatelstwo polskie” – podstawa prawna art. 8 ust. 2 ustawy.

Może Pan więc złożyć wniosek o uznanie za obywatela polskiego, jeżeli nie ma Pan określonego obywatelstwie lub nie posiada Pan żadnego obywatelstwa, a zamieszkanie w Polsce oparte jest na podstawie zezwolenia na osiedlenie się lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich i trwa co najmniej od 5 lat – podstawa prawna art. 9 ustawy.
 

Obywatelstwo nadawane jest zgodnie z art. 16 ustawy przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, natomiast wnioski w tym przedmiocie należy składać za pośrednictwem właściwego wojewody (w praktyce – do właściwego starosty).
 

Natomiast zgodnie z art. 17 ustawy decyzję w sprawie uznania za obywatela polskiego wydaje wojewoda, o ile przepisy innych ustaw nie stanowią inaczej (art. 9 ustawy).
 

Decyzje w sprawach określonych w art. 10 ustawy (vide pkt 1, czyli w przypadku, gdy spełnia Pan jeszcze warunki do złożenia oświadczenia o woli nabycia obywatelstwa polskiego określone w art. 10 ust. 1 i 1a) wydaje właściwy miejscowo wojewoda – w stosunku do osób zamieszkałych w Polsce.
 

Szczegółowy tryb postępowania w sprawach o nadanie obywatelstwa polskiego oraz wzory zaświadczeń i wniosków zawiera rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 14 marca 2000 r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania w sprawach o nadanie lub wyrażenie zgody na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego oraz wzorów zaświadczeń i wniosków (Dz. U. 2000 r. Nr 18, poz. 231).

Jakie dokumenty złożyć, by uzyskać obywatelstwo polskie?

Stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenia cudzoziemiec, ubiegający się o nadanie obywatelstwa polskiego, składa następujące dokumenty:

• wniosek o nadanie obywatelstwa polskiego, którego wzór stanowi załącznik nr 1 do rozporządzenia,
• poświadczoną urzędowo kopię ważnego dokumentu potwierdzającego tożsamość i obywatelstwo wnioskodawcy,
• poświadczoną urzędowo kopię karty stałego lub czasowego pobytu, jeżeli cudzoziemiec uzyskał zezwolenie na osiedlenie się lub zamieszkanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
• odpis aktu urodzenia,
• odpis aktu małżeństwa lub inny dokument określający stan cywilny,
• życiorys,
• oświadczenie o ubieganiu się o nadanie obywatelstwa polskiego w przeszłości,
• dokument stwierdzający brak obywatelstwa polskiego lub zwolnienie bądź zrzeczenie się obywatelstwa polskiego w przypadku, gdy wnioskodawca lub jego wstępni to obywatelstwo posiadali, albo ich poświadczone kopie,
• zaświadczenie o braku przeszkód prawnych do nadania obywatelstwa polskiego, o ile tak stanowi umowa międzynarodowa,
• aktualną fotografię formatu paszportowego,
• oświadczenie o znajomości przepisów dotyczących aktualnie posiadanego obywatelstwa.

Dokumenty wydane w języku obcym składa się wraz z jego tłumaczeniem na język polski sporządzonym przez tłumacza przysięgłego albo przez konsula Rzeczypospolitej Polskiej. Dokumenty, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 4 i 5, powinny być dołączone w oryginałach. Cudzoziemcy zamieszkali w Polsce na podstawie właściwego zezwolenia przedkładają odpisy aktów stanu cywilnego wydane przez polski urząd stanu cywilnego. Dokumenty, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 1, 6 i 11, powinny być sporządzone własnoręcznie w języku polskim.

Odnosząc się do podniesionej przeze mnie kwestii na początku niniejszej porady: jeżeli w sprawie ustalenia (pozbawienia) nieposiadania przez Pana obywatelstwa polskiego toczy się postępowanie administracyjne, ma Pan prawo składać środki odwoławcze od decyzji organów, jeżeli nie zgadza się Pan z ich rozstrzygnięciem. Na podstawie jednak art. 156 K.p.a. możliwe jest stwierdzenie nieważności decyzji, przy czym w § 2 tego przewidziane zostały wypadki, w których nie można stwierdzić nieważności decyzji.

Art. 156 K.p.a.:

„§ 1. Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:

1. wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości,
2. wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa,
3. dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną,
4. została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie,
5. była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały,
6. w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą,
7. zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

§ 2. Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także, gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne”.

Art. 157 K.p.a.:

„§ 1. Właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze – ten organ.

2. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.

3. Odmowa wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji następuje w drodze decyzji”.

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku