Autor: Aleksandra Śliwiak

Inżynier automatyk – wykonywanie zleceń dla niemieckiego odbiorcy

Jestem inżynierem automatykiem. Mam swoją działalność zarejestrowaną na terenie Polski. Wykonuję projekty dla niemieckiej firmy za pośrednictwem pewnej dużej korporacji. Chciałbym współpracować bezpośrednio z firmą, która jest odbiorcą moim zleceń. Rozumiem, że prowadząc taką działalność, muszę: mieć minimum trzech odbiorców na rok, zarejestrować firmę w Niemczech, dostać zezwolenie od urzędu BAF. Czy mam rację? A może nadal mogę mieć po prostu działalność w Polsce?

Odpowiadając na Pańskie pytanie, należy w pierwszej kolejności rozważyć kwestie podatkowe w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce. Jeżeli miejsce zamieszkania przedsiębiorcy znajduje się w Polsce i jednocześnie w Polsce prowadzona jest działalność gospodarcza, to zgodnie z ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych podatnik podlega opodatkowaniu w Polsce od całości swoich dochodów (tzw. nieograniczony obowiązek podatkowy). W przypadku, gdyby uzyskiwałby Pan część dochodów z zagranicy, należałoby zastosować przepisy umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majtku z dnia 14 maja 2003 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 12, poz. 90). w celu rozstrzygnięcia, w którym kraju dochody te będą podlegały opodatkowaniu. Zgodnie bowiem z polsko-niemiecką umową o unikaniu podwójnego opodatkowania zyski polskiego przedsiębiorstwa podlegają opodatkowaniu w Polsce, chyba że przedsiębiorstwo prowadzi działalność w Niemczech poprzez założony tam zakład.

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych w art. 5a ust. 22 definiuje pojęcie zagranicznego zakładu, zgodnie z którym „za zagraniczny zakład uważa się:

1. stałą placówkę, poprzez którą podmiot mający miejsce zamieszkania na terytorium jednego państwa wykonuje całkowicie lub częściowo działalność na terytorium innego państwa, a w szczególności oddział, przedstawicielstwo, biuro, fabrykę, warsztat albo miejsce wydobywania bogactw naturalnych,
2. plac budowy, budowę, montaż lub instalację, prowadzone na terytorium jednego państwa przez podmiot mający miejsce zamieszkania na terytorium innego państwa,
3. osobę, która w imieniu i na rzecz podmiotu mającego miejsce zamieszkania na terytorium jednego państwa działa na terytorium innego państwa, jeżeli osoba ta ma pełnomocnictwo do zawierania w jego imieniu umów i pełnomocnictwo to faktycznie wykonuje
   
   – chyba że umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania, której stroną jest Rzeczpospolita Polska, stanowi inaczej”.

Prowadzenie przez Pana działalności gospodarczej w Polsce będzie więc podlegać, pomimo świadczenia przez Pana usług transgranicznych na terenie kraju, polskiemu obowiązkowi podatkowemu.

Natomiast ma Pan oczywiście możliwość prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce na własny rachunek, tzn. bez pośrednictwa innych firm. Takie prawo gwarantuje Panu prawo Unii Europejskiej poprzez zagwarantowanie swobody świadczenia usług. W konsekwencji, prowadząc działalność usługową w Polsce, ma Pan prawo wykonywać usługi samodzielnie lub poprzez swoich pracowników w innych krajach UE bez konieczności zakładania tam firmy czy poszukiwania zatrudnienia.

Następnie należy wyjaśnić specyfikę swobody świadczenia usług. Posiadając mianowicie przedsiębiorstwo w jednym państwie członkowskim, można tymczasowo świadczyć usługę w innym kraju UE. A zatem w odróżnieniu od swobody zakładania przedsiębiorstw, którą charakteryzuje stałość i ciągłość, swoboda świadczenia usług opiera się na tymczasowości. Oznacza to, że usługodawca świadczy usługę w innym kraju UE przez określony czas, a więc działalność ta nie ma charakteru ciągłego ani stałego. Nie chodzi przecież w tym wypadku o dostęp do rynku pracy danego kraju UE, gdyż ani usługodawcy, ani ich pracownicy nie poszukują zatrudnienia w kraju UE, gdyż są oni zatrudnieni w firmie w Polsce.

Należy również zastanowić się nad zaletami oraz wadami takiej działalności.

Usługi, zgodnie z prawem wspólnotowym, są to czynności, które mają charakter czasowy i transgraniczny i jednocześnie nie są objęte regulacjami dotyczącymi swobody przepływu kapitału, towarów i osób. Zgodnie z art. 50 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską usługi obejmują przede wszystkim działalność o charakterze:

• przemysłowym,
• działalność handlową,
• działalność rzemieślniczą,
• wykonywanie wolnych zawodów.

Według ogólnej zasady usługa polega na wytworzeniu nowego dobra, co związane jest z potrzebą posiadania fachowej wiedzy i potencjału wykonawczego. Dotyczy to większości prac, które można świadczyć na podstawie umów cywilnych, przede wszystkim umów o dzieło.

Podstawą transgranicznego świadczenia usług powinien być dobrze skonstruowany kontrakt (np. umowa o dzieło), zawarty z usługobiorcą zagranicznym, zlecającym wykonanie określonej usługi. W umowie tej strony określają m.in. zakres usługi, sposób jej wykonania, warunki, termin oraz miejsce wykonania usługi. Treść takiej umowy będzie decydować o ocenie, czy mamy do czynienia tu z usługą transgraniczną, czy z inną formą prowadzenia działalności gospodarczej, ukrytą formą zatrudnienia lub wynajęcia pracowników.

Usługodawcy świadczącemu usługi transgranicznie przysługują prawa, które nie mogą być ograniczane przez państwa członkowskie. Na podstawie orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości zostało ustalone, że:

• nie można żądać od usługodawcy założenia siedziby na terenie państwa, gdzie ma być świadczona usługa,
• zabroniony jest wymóg, aby personel kluczowy posiadał stałe miejsce zamieszkania na terenie państwa, gdzie świadczona jest usługa,
• nie można wymagać od usługodawcy, żeby płacił składki ubezpieczeniowe za swoich pracowników w kraju świadczenia usług, jeśli ma już opłacone składki w państwie macierzystym,
• niedozwolone jest żądanie uzyskania zezwolenia na świadczenie niektórych usług bez wzięcia pod uwagę rękojmi należytego wykonania usługi już zagwarantowanej w kraju macierzystym, gdzie usługodawca ma siedzibę,
• pewne dodatkowe ograniczenia mogą dotyczyć usług o szczególnym charakterze (np. usług medycznych), jednak również wtedy państwo ma obowiązek wziąć pod uwagę, że usługodawca daje gwarancję właściwego wykonania usługi w państwie swojej siedziby.

A zatem kontrakt pozwala uniknąć zakwalifikowania działalności usługowej jako tzw. ukrytego zakładania przedsiębiorstw. Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, gdy przedsiębiorca wykorzystuje przepisy o swobodzie świadczenia usług, żeby uniknąć pewnych wymogów stawianych przez prawo krajowe wobec osób zakładających przedsiębiorstwo w danym państwie.

Jeżeli chodzi ponadto o korzyści finansowe działalności gospodarczej prowadzonej na terenie Polski, to na pewno są to niższe składki na ubezpieczenie społeczne. Niższe bowiem składki ZUS w Polsce traktowane są często przez usługodawców jako kluczowe dla opłacalności świadczenia usług w innych krajach UE.

Zgodnie z polskim prawodawstwem składka ZUS jest dodatkowo pomniejszona o koszty utrzymania pracownika za granicą. Warto jednak wiedzieć, że zgodnie z orzeczeniem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości usługodawca płaci składki na ubezpieczenia społeczne tam, gdzie prowadzi „istotną działalność” (sprawa C-404/98 [2000] ECR I-1795). Przedsiębiorca, który deleguje swoich pracowników do innego kraju członkowskiego, musi w normalnych warunkach prowadzić działalność w państwie macierzystym i wykonywać tam znaczną część swoich prac. Natomiast firma, która jest zarejestrowana w jednym państwie członkowskim, a prowadzi całą swoją działalność na terenie innego państwa członkowskiego, jest zobowiązana opłacać składki tam, gdzie jest faktycznie wykonywana praca.

Podsumowując, działalność gospodarcza prowadzona w Polsce obejmująca transgraniczne świadczenie usług na podstawie kontraktu jest często korzystniejszą formą dla usługodawcy niż zakładanie i prowadzenie przedsiębiorstwa na terenie danego państwa. Należy jednak pamiętać o wadzie takiej działalności – jest ona ograniczona w czasie oznaczonym w kontrakcie. Jest to jednak korzysnta forma w przypadku usługodawców prowadzących działalność gospodarczą w Polsce na własny rachunek (tzw. samozatrudnienie) lub delegujących pracowników. Składki na ubezpieczenie społeczne opłaca się również w kraju, a więc tam, gdzie wykonuje się „istotną działalność”. Swoboda świadczenia usług podlegała jednak ograniczeniom w okresie przejściowym wyłącznie w RFN i Austrii i jedynie w odniesieniu do pracowników delegowanych.

W związku z powyższym świadczenie usług w kraju jest zatem często korzystniejszą formą prowadzenia działalności gospodarczej ze względu na niższe koszty takiej działalności, jednakże oczywiście istnieje możliwość otworzenia działalności gospodarczej w Niemczech. Trzeba się jednak liczyć z pewnym nakładem finansowym związanym z rozpoczęciem działalności oraz koniecznymi początkowymi formalnościami, jakie należy załatwić, zanim rozpocznie się taką działalność. Poniżej przedstawiam najważniejsze oraz podstawowe informacje dotyczące otworzenia działalności gospodarczej w Niemczech.

Działalność gospodarcza w Niemczech – działalność na własny rachunek (Einzelunternehmen) – najczęściej wybierana forma przez rodaków w Niemczech – samozatrudnienie.

Odpowiednik umowy o dzieło – Werklieferungsvertrag § 651 BGB lub umowy-zlecenia – Auftrag § 662 i następne BGB – działalność pod własnym imieniem i nazwiskiem.

Warunki:

• wpis do rejestru (odpowiednik EDG) tzw. Gewerbeanmeldung – urzędowy formularz,
• posiadanie tzw. Gewerbekarte wydawanej przez urząd ds. gospodarczych (Gewerbeamt), właściwy dla miejsca siedziby zakładanego przedsiębiorstwa (koszt 30 euro),
• dysponowanie lokalem (siedziba przedsiębiorstwa) – nie może być prywatne mieszkanie, jako dokument należy przedłożyć np. umowę najmu lub użyczenia,
• kopia paszportu,
• dowód zameldowania,
• dowód dopuszczenia do działalności, jeżeli jest on wymagany przez przepisy obowiązującego prawa (np. w przypadku rzemieślników – odpowiednie zezwolenie wydaje właściwa izba rzemieślnicza – Handwerkskammer, co reguluję rozporządzenie Handwerksordnung),
• uzyskanie wpisu do rejestru rzemiosła właściwego (Handwerksrolle), względnie na listę zakładów z działalnością podobną do rzemieślniczej,
• zgłoszenie firmy do urzędu statystycznego danego kraju związkowego, uzyskanie numeru identyfikacji podatkowej (Steuernummer) we właściwym ze względu na miejsce prowadzenia działalności gospodarczej urzędzie skarbowym (Finanzamt),
• zgłoszenie ubezpieczonego do kasy chorych.

Osobom, które mają zarejestrowaną działalność na terenie Niemiec przysługuje prawo do otrzymania pozwolenia na pobyt (Aufenhaltserlaubnis). Wniosek należy złożyć w odpowiednim urzędzie ds. cudzoziemców, w którym należy zaznaczyć, iż celem pobytu w Niemczech jest wykonywanie działalności gospodarczej na własny rachunek.

Do prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek nie jest konieczne wniesienie jakiegokolwiek kapitału zakładowego. Przedsiębiorca nie prowadzi pełnej księgowości i nie sporządza bilansu. Odpowiada jednak osobiście całym swoim majątkiem za długi i zobowiązania założonego przedsiębiorstwa.

Reasumując, przy założeniu, że prowadzi Pan działalność w Polsce i ma Pan miejsce stałego zamieszkania czy pobytu w Polsce, a jedynie pragnie wykonywać projekty (przedmiot umowy o dzieło) na rzecz podmiotów niemieckich, to brak jest obowiązku po Pańskiej stronie do otworzenia i prowadzenia działalności gospodarczej w Niemczech, zależy to zatem tylko od Pańskiej woli i interesu gospodarczego. Nie ma Pan również obowiązku wykonywania działalności zarobkowej za pośrednictwem innej firmy. Wszystko zależy od treści kontraktu, na podstawie którego będzie Pan świadczył swoje usługi. Ponadto podkreślam, iż od 01.05.2011 r. niemiecki rynek pracy został otwarty dla Polaków, dlatego też nie potrzebuje Pan specjalnych zezwoleń na otworzenie i prowadzenie działalności gospodarczej. Od 01.05.2011 r. zatem swoboda transgranicznego delegowania w ramach swobody świadczenia usług nie jest już ograniczona (np. w pracy tymczasowej, budownictwo). Zezwolenie na pracę nie jest już konieczne (np. od Bundesagentur für Arbeit). Również podkreślenia wymaga, iż Pańska profesja (inżynier automatyk) jest szczególnie pożądaną oraz oczekiwaną specjalizacją na rynku niemieckim. Tak dla Pańskiej informacji dodam, że jeszcze przed otwarciem runku niemieckiego istniał szereg ułatwień w regulacjach prawnych mających na celu dopuszczenie polskich inżynierów do rynku pracy z uwagi na deficyt fachowców w tej profesji.

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku