Opublikowane: 17.07.2009

Autor: Jakub Bonowicz

Hazard internetowy

Artykuł omawia problematykę legalności internetowych gier hazardowych.

W internecie można spotkać się z coraz większą liczbą gier hazardowych. Zabawy SMS-owe, gry polegające na zdobywaniu punktów dzięki temu, że poleci się grę innej osobie, czy też aukcje, na których można za symboliczną kwotę kupić laptopa wartego kilka tysięcy złotych. Wokół zgodności z prawem takich gier krąży sporo mitów. W związku z tym należy ustosunkować się do nich, powołując się na podstawy prawne.

Co do zasady gry dzielimy na dwie kategorie:

• gry, których wynik zależy przede wszystkim od sprawności graczy i doboru ilości środków, którymi dysponują (szachy, brydż, mecz koszykówki podwórkowych drużyn),
• gry losowe, tj. takie, których wynik zależy przede wszystkim od przypadku (gry hazardowe, gry w karty, np. makao, wojna, gry w kości czy loterie).

Instytucję gier reguluje ustawa z 29.07.1992 r. o grach i zakładach wzajemnych¹. Określa ona warunki urządzania i zasady prowadzenia działalności w zakresie:

1. gier losowych,
2. zakładów wzajemnych,
3. gier na automatach,
4. gier na automatach o niskich wygranych.

Co niezmiernie ważne, gry, które nie mają charakteru losowego, nie są objęte działaniem i ograniczeniami tej ustawy. Podstawowe pytanie zatem to:

Kiedy gra ma charakter losowy?

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy grami losowymi są gry o wygrane pieniężne lub rzeczowe, których wynik w szczególności zależy od przypadku, a warunki gry określa regulamin. Aby więc daną grę uznać za grę losową, muszą być spełnione trzy warunki:

1. musi to być gra o wygrane pieniężne lub rzeczowe (np. laptopy, sprzęt AGD, dodatkowa ilość żetonów),
2. warunki gry musi określać regulamin,
3. wynik gry musi w szczególności (co nie znaczy „wyłącznie”) zależeć od przypadku.

Jeśli jakaś zabawa spełnia powyższe warunki, to jej organizowanie jest dopuszczalne:

1. Wyłącznie w jednej z form wskazanych w ustawie o grach i zakładach wzajemnych (formy te określa katalog z art. 2 ust. 1). Nie wolno prowadzić gier losowych, które nie zostały wymienione w tym przepisie.
2. Wyłącznie na zasadach określonych w ustawie (art. 3), tj. przede wszystkich za uzyskaniem zezwolenia właściwego organu państwowego, tj. ministra finansów.

Dwa pierwsze warunki zwykle nie budzą wątpliwości, w szczególności że brak regulaminu nie dyskwalifikuje uznania danej gry za losową. Regulamin ten jest jedynie niezbędny do udzielenia zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier losowych, ale jego brak nie stoi na przeszkodzie, aby uznać daną grę za losową.

Szeroko rozumie się również pojęcie wygranej rzeczowej – mogą być to też bowiem punkty (tzw. kredyty), bonusy czy premie, jeśli ich pozyskanie przez gracza wiąże się z uzyskaniem przezeń wymiernej korzyści materialnej, choćby korzyść ta była niższa od uiszczonej stawki za grę².

Najwięcej problemów jest z trzecim warunkiem, którym jest...

Zależność wyniku w szczególności od przypadku

Należy tutaj zwrócić od razu uwagę na bardzo ważną rzecz. Otóż do 2003 r. przepis ustawy mówił, że grą losową jest gra, której wynik zależy od przypadku (bez sformułowania „w szczególności”). Wskutek tego – aby obchodzić konieczność uzyskania zezwolenia na prowadzenie gier, a czasem uniknąć zakazu ich prowadzenia – gdy organizowano np. loterię, uzupełniano ją pytaniem typu: „Jak miał na imię Mickiewicz?”. Organizatorzy tłumaczyli się, że wynik gry nie zależał wyłącznie od przypadku, gdyż w pewnym stopniu pojawiał się „element wiedzy”. Orzecznictwo i Minister Finansów zgodnie jednak twierdzili, że w takim wypadku gra miała charakter losowy. Aby jednak uciąć wątpliwości, dodano sformułowanie „w szczególności”. Oznacza to, że wynik gry może zależeć od bardzo wielu czynników (np. wiedzy uczestników, zręczności); jeśli wśród tych czynników pojawia się element przypadkowości, to gra ma charakter losowy.

Na temat pojęcia przypadkowości szeroko wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu z 27.01.1999 r.³ Zdaniem sądu: „ustawa o grach losowych i zakładach wzajemnych wraz z przepisami wykonawczymi stanowi regulację szczególnej działalności, związanej z organizowaniem i uprawianiem hazardu, która nie może być prowadzona z uszczerbkiem dla społeczeństwa. Chodzi tu bowiem o obszar, który z jednej strony jest działalnością niezwykle rentowną, ale z drugiej strony może stać i staje się często źródłem wielu zjawisk patologicznych. Nie można pozwolić na niekontrolowany rozwód hazardu, który jak wiadomo, nie jest zwykłą zabawą”⁴. Zatem interes publiczny nakazuje interpretować te przepisy zgodnie z ich celem, jakim jest poddanie reglamentacji hazardu, który niekontrolowany może stać się źródłem wielu zjawisk patologicznych.

Jak dalej wskazuje sąd, fakt, że wynik gry zależy od przypadku (ów element losowości), oznacza, iż wyniku gry nie można przewidzieć od początku z uwagi na jej losowy przebieg. Nie oznacza to natomiast, że wynik gry nie może zależeć od innych dodatkowych elementów (zaangażowania środków, elementu wiedzy, spełnienia innych wymogów, np. rejestracji w serwisie). Podkreśla się, że chodzi tutaj o losowość z punktu widzenia konkretnego gracza. To ostatnie stwierdzenie ma znaczenie niebagatelne. Nikt nie ma wątpliwości, że wynik losowania zależy od przypadku. Ale wydawać by się mogło, że wynik podbijanej licytacji nie zależy od przypadku, tylko od obiektywnych czynników – zachowań graczy. Tak rzeczywiście jest, jednakże uczestnik licytacji nie potrafi przewidzieć ich zachowań, nie wie, jaka kwota okaże się zwycięska, tak więc z jego punktu widzenia taka licytacja ma charakter losowy.⁵

W razie wątpliwości, czy dana gra jest losową, czy nie, rozstrzygnąć może minister finansów (zainteresowany organizacją gry może wystąpić do ministra ze stosownym wnioskiem o wydanie decyzji) – art. 2 ust. 3.

Wszystkie powyższe uwagi są aktualne w odniesieniu zarówno do hazardu tradycyjnego, jak i online, zgodnie bowiem z wyrokiem NSA z 5.07.2007 r.⁶ internetowa gra lub zabawa może być uznana w drodze decyzji ministra finansów za grę losową w rozumieniu ustawy o grach i zakładach wzajemnych, i to nawet wtedy, kiedy nie jest grą wymienioną wprost w katalogu określonym w art. 2 ust. 1.

Kiedy możesz zorganizować grę losową?

Formy, w jakich dopuszczalne jest prowadzenie gier losowych, określa art. 2 ust. 1. Są to:

1. gry liczbowe,
2. loterie pieniężne,
3. wideoloterie,
4. gry telebingo,
5. loterie fantowe,
6. gry cylindryczne,
7. gry w karty: blackjack, poker, baccarat,
8. gry w kości,
9. gry bingo pieniężne,
10. gry bingo fantowe,
11. loterie promocyjne,
12. loterie audiotekstowe.

Jednakże obowiązują tutaj dalsze ograniczenia. Otóż...

Prowadzenie działalności w zakresie gier liczbowych, loterii pieniężnych, wideoloterii i gier telebingo stanowi monopol państwa (art. 4 ust. 1).

Działalność polegająca na prowadzeniu działalności w zakresie organizowania gier cylindrycznych, gier w karty, gier w kości, bingo pieniężnego, zakładów wzajemnych, gier na automatach oraz gier na automatach o niskich wygranych może być prowadzona jedynie w formie spółki akcyjnej lub spółki z o.o. (art. 5 ust. 1), a więc nie może tego zrobić przedsiębiorca jednoosobowy.

Natomiast pozostałe formy – loterie fantowe, gry bingo fantowe, loterie promocyjne i loterie audiotekstowe – mogą być co prawda urządzane przez osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne, jednakże (zgodnie z art. 6) jedynie jednorazowo w skali ogólnokrajowej lub lokalnej. Ponadto dochód z loterii fantowej i gry bingo fantowego musi być przeznaczony w całości na realizację określonych w zezwoleniu i regulaminie gry celów społecznie użytecznych, w szczególności dobroczynnych.

Jedyne, co pozostaje, to loteria audiotekstowa, która polega na tym, że uczestnicy biorą w niej udział poprzez odpłatne połączenie telefoniczne (można więc pod to podciągnąć również połączenie internetowe), a podmiot oferujący loterię gwarantuje wygrane pieniężne lub rzeczowe. Jednakże w ustawie stwierdza się wyraźnie, że chodzi tutaj o grę przeprowadzoną jednorazowo, a nie w sposób stały, służący regularnemu osiąganiu zarobku.

Jakie sankcje grożą za nielegalne zorganizowanie gry losowej?

Po pierwsze, będą to sankcje prawa cywilnego. Gra losowa zorganizowana bez zezwolenia właściwego organu państwowego lub w formie innej niż dopuszczona w ustawie – jako zakazana – jest nieważna (art. 58 Kodeksu cywilnego, dalej: K.c.). Ponadto zgodnie z art. 413 § 1: „Kto spełnia świadczenie z gry lub zakładu, nie może żądać zwrotu, chyba że gra lub zakład były zakazane lub nierzetelne”. Skutkiem powinien być więc zwrot wszystkich świadczeń (co oznacza, że graczom powinno zwrócić się pieniądze, a szczęśliwy „zwycięzca” powinien zwrócić „wygraną”).

Natomiast znacznie dotkliwsze sankcje przewiduje prawo karne. Otóż problematyce nielegalnego urządzenia gier poświęcony jest rozdział 9, art. 107–112 Kodeksu karnego skarbowego.

Zgodnie z art. 107 § 1–2 K.k.s.: „Kto wbrew przepisom ustawy lub warunkom zezwolenia urządza lub prowadzi grę losową, grę na automacie, grę na automacie o niskich wygranych lub zakład wzajemny, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności do lat 3, albo obu tym karom łącznie. Tej samej karze podlega, kto na terytorium RP uczestniczy w zagranicznej grze losowej lub zagranicznym zakładzie wzajemnym”. Jeśli sprawca dopuszcza się takiegoż czynu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej z organizowania zbiorowego uczestnictwa w grze losowej, grze na automacie, grze na automacie o niskich wygranych lub zakładzie wzajemnym, to kara może sięgnąć aż 5 lat pozbawienia wolności. W wypadku mniejszej wagi (tj. niewielki zasięg gry, niska wartość wygranych, znikoma szkodliwość), sprawca podlega łagodniejszej karze, i nie za przestępstwo, tylko za wykroczenie skarbowe (art. 107 § 4 K.k.s.).

Karze podlega jednak nie tylko organizator, ale i uczestnik gry. Zgodnie bowiem z art. 109 K.k.s.: „Kto uczestniczy w grze losowej, zakładzie wzajemnym, grze na automacie lub grze na automacie o niskich wygranych, urządzonych lub prowadzonych wbrew przepisom ustawy lub warunkom zezwolenia, podlega karze grzywny do 120 stawek dziennych”.

Ponadto, w obu sytuacjach, sąd musi orzec przepadek dokumentu lub urządzenia do gry losowej, gry na automacie, gry na automacie o niskich wygranych lub zakładu wzajemnego oraz wygranych, które na podstawie tego dokumentu przypadną grającemu, a także środków uzyskanych ze sprzedaży udziału w grze lub wypłaconych stawek (art. 30 § 5 K.k.s.). Nie jest do końca jasne, co należy rozumieć pod pojęciem „urządzenie do gry losowej” – czy należy po prostu zamknąć serwer, czy też np. orzec przepadek komputera albo urządzenia służącego do połączenia z internetem.

Co możemy zatem zrobić, jeśli chcemy bezpiecznie i zgodnie z prawem zarabiać na grach internetowych? Otóż należy tak skonstruować grę, aby nie miała charakteru losowego, tj. aby jej wynik nie zależał w ogóle od przypadku. W przeciwnym razie narażamy się na bardzo poważne konsekwencje, z pewnością niewarte pieniędzy zarobionych na bezprawnym procederze.

1. Dz. U. z 2004 r. Nr 4, poz. 27.
2. Uchwała SN z 15.06.2007 r. (I KZP 14/07, OSNKW 2007/7-8/54, Biul. SN 2007/6).
3. II SA 1359/99.
4. Decyzja Ministra Finansów z 25.03.1999 r., powoływana w cyt. orzeczeniu.
5. Dodam, że nie chodzi tutaj o licytacje na internetowych serwisach aukcyjnych (takich jak np. Allegro, gdyż w ogóle nie mieszczą się one w pojęciu gry), tylko o licytacje pozwalające kupić przedmiot za symboliczną opłatę, w zależności od tego, kto zaoferuje najwyższą stawkę. Szerzej o różnicach piszę w artykule pt. Gra, zakłada wzajemny, konkurs, licytacja.
6. II CKS 87/2007.

Lubię To!

Oceń przydatność tekstu:

Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu:

Ocena zrozumienia tekstu:

poleć artykuł znajomemu     wersja do druku