Autor: Jakub Bonowicz

Hałaśliwe, natrętne reklamy w internecie – czy są legalne?

Chcę się dowiedzieć, czy nowy rodzaj reklam w internecie, polegający na tym, że gdzieś w treści strony puszczany jest długi film reklamowy wraz z dźwiękiem, jest zgodny z prawem? Taki rodzaj reklam w przeciwieństwie do zwykłych banerów jest natarczywy i zmusza mnie do pewnych działań, tj. przyciszenia lub wyłączenia głośnika albo przeszukiwania treści strony, żeby wyłączyć dźwięk. Do tego dochodzi także dodatkowy transfer, ponieważ taka forma reklamy wczytuje się dłużej! Czy te reklamy są legalne?

Sam stykam się nieraz z taką reklamą i swego czasu również zastanawiałem się nad jej legalnością. W mojej opinii na gruncie obecnie obowiązujących przepisów prawa polskiego nie ma podstaw (co do zasady) do uznania takiej reklamy za sprzeczną z prawem. Działanie takie mieści się w granicach wolności gospodarczej i wolności rozpowszechniania informacji. Nie stanowi ani nadmiernej ingerencji w sferę prywatności, ani czynu nieuczciwej konkurencji, ani też nieuczciwej (agresywnej) praktyki rynkowej. Natomiast można je zakwestionować z nieco innego punktu widzenia, tj. na gruncie... administracyjno-prawnych przepisów dotyczących ochrony przed hałasem!

Przepisy, które mogą być potencjalnie brane pod uwagę przy uznaniu takiej reklamy za sprzeczną z prawem, są następujące:

1. Art. 47 konstytucji: „Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym”.
2. Art. 23 Kodeksu cywilnego: „Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach”. Choć nie jest to wprost powiedziane w tym przepisie, nie budzi wątpliwości, iż dobrem osobistym pozostającym pod ochroną jest także prawa do prywatności (P. Księżak, Komentarz do art. 23, Nb 100 [w:] B. Lewaszkiewicz-Petrykowska, W. Katner, T. Pajor, Kodeks cywilny. Część ogólna, Komentarz, LEX 2009).

Na gruncie prawa reklamy i prawa konsumenckiego istnieją przepisy, które doprecyzowują, co znaczy naruszenie prawa do prywatności. Są to:

1. Art. 16 ust. 1 pkt 5 ustawy z 16.04.1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 1993 r. Nr 153, poz. 1503, dalej: uznk), zgodnie z którym czynem nieuczciwej konkurencji w zakresie reklamy jest w szczególności: (...) reklama, która stanowi istotną ingerencję w sferę prywatności, w szczególności przez uciążliwe dla klientów nagabywanie w miejscach publicznych, przesyłanie na koszt klienta niezamówionych towarów lub nadużywanie technicznych środków przekazu informacji.

Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji chroni jednak interes przedsiębiorcy przed nieuczciwymi działaniami drugiego przedsiębiorcy, reguluje bowiem – zgodnie z art. 1 tej ustawy – zwalczanie nieuczciwej konkurencji, ale w obrocie gospodarczym! Jeden przedsiębiorca może zarzucić drugiemu (posługującemu się taką reklamą, zakazaną z mocy art. 16 ust. 1 pkt 5) czyn nieuczciwej konkurencji, i to wtedy, gdy pomiędzy tymi przedsiębiorcami istnieje stosunek konkurencji (działanie jednego szkodzi drugiemu).

Na czyn nieuczciwej konkurencji nie może zaś powołać się konsument (zwykły użytkownik internetu, nieprowadzący działalności gospodarczej w zakresie zbieżnym z zakresem działalności reklamodawcy). Jest to bardzo często popełniany błąd: można znaleźć w internecie mnóstwo opinii, w których ocenia się agresywną reklamę na gruncie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, zapominając, że ustawa ta nie chroni konsumentów. Oczywiście brzmienie tego przepisu może być jednak pewnym wyznacznikiem przy ocenie legalności takiej reklamy.

2. Ustawa z 23.08.2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 171, poz. 2006, dalej: upnpr). W art. 9 definiuje ona pojęcie agresywnej praktyki rynkowej, której stosowanie jest zakazane.

„Art. 9. Nieuczciwymi praktykami rynkowymi w każdych okolicznościach są następujące agresywne praktyki rynkowe (...):

2. składanie wizyt w miejscu zamieszkania konsumenta, nawet jeżeli nie przebywa on tam z zamiarem stałego pobytu, ignorując prośbę konsumenta o jego opuszczenie lub zaprzestanie takich wizyt, z wyjątkiem przypadków egzekwowania zobowiązań umownych, w zakresie dozwolonym przez obowiązujące przepisy;
3. uciążliwe i niewywołane działaniem albo zaniechaniem konsumenta nakłanianie do nabycia produktów przez telefon, faks, pocztę elektroniczną lub inne środki porozumiewania się na odległość, z wyjątkiem przypadków egzekwowania zobowiązań umownych, w zakresie dozwolonym przez obowiązujące przepisy”.

Ta ustawa chroni także konsumentów (art. 1) przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi stosowanymi przez przedsiębiorców. I to na przepisy tejże ustawy konsument powinien się powoływać (a nie na uznk).

3. Ponadto w wielu wypadkach nieuczciwa reklama (oceniana z punktu widzenia upnpr) może stanowić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów. W takim wypadku Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydaje decyzję uznającą taką praktykę za naruszającą i może wymierzyć przedsiębiorcy karę w wysokości nawet do 10% przychodów osiągniętych w roku ubiegłym (ustawa z 16.02.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, Dz. U. z 2007 r. Nr 50, poz. 331).

Z drugiej strony istnieją przepisy, które chronią wolność działalności gospodarczej, a w tym wolność rozpowszechniania informacji handlowej:

1. art. 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka;
2. art. 54 ust. 1 konstytucji: „Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji”.

Mamy zatem do czynienia z kolizją dwóch konstytucyjnych praw: prawa do prywatności i prawa do wolności gospodarczej. Należy więc znaleźć złoty środek.

Kierować się należy tutaj – przy ważeniu interesów konsumentów i przedsiębiorców – zasadą proporcjonalności (art. 31 ust. 3 konstytucji), co oznacza, że korzystanie z wolności informowania nie powinno w sposób nieproporcjonalny naruszać praw innych osób, a więc prawa do prywatności (tj. w sposób nienaruszający istoty prawa do prywatności).

Naruszenie przepisów o normach hałasu

W przypadku reklam, o których Pan pisze, jest za to jak najbardziej uzasadnione twierdzenie o „zbyt głośnych” reklamach. Często spotkałem się z opiniami użytkowników, że np. bardzo głośna reklama nagle rozbrzmiała w pomieszczeniu, w którym znajdował się komputer, albo wręcz zmuszała do nagłego odrzucenia słuchawek, jeśli ktoś słuchał muzyki. W takim wypadku taka reklama narusza jednak nie tyle prawo do prywatności, co inne dobro osobiste: prawo do ochrony zdrowia.

Należy przeprowadzić taką procedurę:

• Ustalić, jaki jest przeciętny poziom głośności (w decybelach) ustawiany w komputerze przeciętnego użytkownika korzystającego z internetu – poziom ten powinien być zgodny z zaleceniami producenta sprzętu (niech to będzie poziom X).
• Ustalić, jaki jest poziom głośności omawianej reklamy przy ustawianiu owego przeciętnego poziomu głośności x (niech będzie to poziom Y).
• Ustalić, jaka jest maksymalna dopuszczalna norma hałasu w pomieszczeniu zamkniętym – w takich bowiem pomieszczeniach zwykle korzysta się z internetu (niech to będzie Z).
• Jeśli X < Z i jednocześnie Y > Z, to stwierdzić należy, że reklama narusza dobro osobiste w postaci zdrowia.

W takim wypadku sposobem na zalegalizowanie reklamy audio nie jest jednak jej usunięcie, ale jedynie ograniczenie przez emitenta reklamy poziomu jej głośności do poziomu z.

Nie ma co prawda ogólnego przepisu, który by regulował dopuszczalny poziom hałasu, ale warto odwołać się tutaj do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26.09.1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, w końcu większość reklam emitowanych jest w godzinach pracy, bo wtedy najwięcej jest osób korzystających z internetu, a olbrzymi odsetek to właśnie pracownicy. Przepis ten odwołuje się do wartości hałasu w pracy biurowej (a więc typowej pracy z komputerem), które z kolei są definiowane w Polskich Normach.

1. Norma PN-N-01307:1994 – określa dopuszczalny równoważny poziom dźwięku w czasie pobytu pracownika na stanowisku pracy biurowej:
   1. 55 dB – w pomieszczeniach administracyjnych, biurowych i do prac koncepcyjnych;
   2. 65 dB – w sekretariatach i biurach obsługi klienta;
   3. 75 dB – w pomieszczeniach ze źródłami hałasu, np. powielarniach.

2. Norma PN-97/B-02141/02 – dopuszczalny równoważny poziom dźwięku hałasu przenikającego do pomieszczenia ze wszystkich źródeł hałasu łącznie:
   1. 35 dB – w pomieszczeniach do pracy umysłowej wymagającej silnej koncentracji;
   2. 40 dB – w pomieszczeniach administracyjnych bez wewnętrznych źródeł hałasu;
   3. 45 dB – w pomieszczeniach administracyjnych z zewnętrznymi źródłami hałasu.

Ponadto według zaleceń normy ISO 9241-6 dotyczącej wymagań ergonomicznych dla stanowisk pracy z komputerami w przypadku wykonywania trudnych i złożonych zadań równoważny poziom dźwięku nie powinien przekraczać 35-55 dB.

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku