Jeżeli nie znajdziesz odpowiedzi na swoje pytanie – zapytaj naszego prawnika

Przeczytaj opinie klientów, którzy już skorzystali z naszej pomocy (otworzy się nowe okno) ››

Opublikowane: 23.06.2010

Autor: Krystian Lenowiecki

Wnuk spadkobiercą dziadków – śmierć spadkobiercy przed zgonem spadkodawcy a ważność testamentu

W 1998 r. dziadkowie mojej wtedy jeszcze narzeczonej spisali testamenty, w których powołali ją do całości spadku po sobie. Rok później jej dziadek zmarł. W 2000 r. wzięliśmy ślub. W 2001 r. urodziła nam się córka. W 2003 r. zmarła moja żona. Teraz, czyli w 2010 r. zmarła babcia. Oba testamenty są w moim posiadaniu. Kto dziedziczy po dziadkach – moja córka czy teściowa i jej brat? Ona właśnie – teściowa poprosiła mnie, abym zajął się uregulowaniem tych spadków, czy da się te sprawy załatwić w jednym postępowaniu sądowym?

 

Jeśli masz problem prawny – kliknij tutaj >>

 

Zgodnie z art. 941 Kodeksu cywilnego rozrządzić majątkiem na wypadek śmierci można jedynie przez testament. Na podstawie art. 942 K.c. – testament może zawierać rozrządzenia tylko jednego spadkodawcy.

 

W oparciu o art. 949 § 1 K.c. spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą.

 

Artykuł 967 § 1 K.c. stanowi, że jeżeli osoba powołana jako spadkobierca testamentowy nie chce lub nie może być spadkobiercą, spadkobierca ustawowy, któremu przypadł przeznaczony dla tej osoby udział spadkowy, obowiązany jest, w braku odmiennej woli spadkodawcy, wykonać obciążające tę osobę zapisy, polecenia i inne rozrządzenia spadkodawcy.

 

Zgodnie z art. 1025  § 1 K.c. sąd – na wniosek osoby mającej w tym interes prawny – stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Notariusz na zasadach określonych w przepisach odrębnych sporządza akt poświadczenia dziedziczenia.

 

Na podstawie art. 931 § 1 K.c. w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

 

Natomiast na podstawie § 2 tegoż artykułu, jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych.

 

Zgodnie z art. 927 § 1 K.c. nie może być spadkobiercą osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku, ani osoba prawna, która w tym czasie nie istnieje.

 

W oparciu o art. 646 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego osoba, u której znajduje się testament, jest obowiązana złożyć go w sądzie spadku, gdy dowie się o śmierci spadkodawcy, chyba że złożyła go u notariusza.

 

Na podstawie przedstawionego przez Pana stanu faktycznego oraz mając na względzie przytoczone wyżej przepisy prawne, należy stwierdzić, iż Pana zmarła żona odziedziczyła po zmarłym w 1999 r. dziadku całość jego majątku. Do dziedziczenia dochodzi bowiem już w momencie otwarcia spadku, czyli w chwili śmierci spadkodawcy.

 

Już więc w 1999 r. żona była właścicielką przedmiotów majątkowych wchodzących w skład spadku po zmarłym dziadku. Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku służy poświadczeniu, że określone osoby dziedziczą po spadkodawcy.

 

Natomiast w przypadku testamentu babci, w którym powołuje ona Pana żonę do spadku po sobie, to jest on nieważny, ponieważ nie może być spadkobiercą osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku. Jako że Pana żona zmarła przed swoją babcią, nie mogła ona być skutecznie powołana do dziedziczenia, a w związku z tym testament ten będzie nieważny.

 

W przypadku majątku babci dojdzie więc do dziedziczenia ustawowego (jeżeli nie było innego testamentu). Do spadku po babci na podstawie ustawy powołane będą przede wszystkim jej dzieci. W przypadku gdy teściowa jest córką spadkodawczyni, to dziedziczy ona wspólnie ze swoim bratem – synem spadkodawczyni. W takim wypadku żaden udział spadkowy po zmarłej babci nie przysługuje Pana córce.

 

Natomiast spadek po Pana zmarłej żonie (do którego wszedł także spadek po zmarłym dziadku) dziedziczy Pan jako mąż w zbiegu z córką po 1/2 spadku każde.

 

Celem uregulowania spraw spadkowych należałoby założyć sprawę o stwierdzenie nabycia spadku po dziadku, w której jako uczestnikami w miejsce zmarłej żony będą Pan wspólnie z córką – należy także przedstawić testament, jaki jest w Pana posiadaniu, gdyż obowiązek ten nakłada stosowny przepis Kodeksu postępowania cywilnego.

 

Natomiast później należałoby jeszcze wszcząć i przeprowadzić postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłej żonie. Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku przeprowadza się co do zasady w sądzie rejonowym właściwym ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania osoby zmarłej.

 

Koszt sprawy normuje ustawa o kosztach sądowych w postępowaniu cywilnym, która stwierdza, że od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku pobiera się opłatę w wysokości 50 zł.

 

Wracając teraz do spadku po dziadku, informuję, że na podstawie art. 1007 § 1 K.c. roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów i poleceń przedawniają się z upływem lat trzech od ogłoszenia testamentu. Uprawnionymi do zachowku w po zmarłym dziadku była jego małżonka oraz dzieci, tj. teściowa i jej brat.

 

Teoretycznie więc po ogłoszeniu testamentu zmarłego dziadka będą oni mieli możliwość wystąpienia przeciwko spadkobiercom z roszczeniem o zachowek, który wynosi – w przypadku osób, które nie są trwale niezdolne do pracy – 1/2 udziału, jaki by im przypadł w przypadku dziedziczenia ustawowego.

 

Do obliczania udziału potrzebnego do ustalenia zachowku po zmarłym dziadku wliczamy i babcię, gdyż żyła ona w momencie otwarcia spadku. Jej roszczenie o zachowek nie jest natomiast dziedziczone – tak więc teściowa i jej brat w dalszym ciągu mają roszczenie o zachowek wynoszące po 1/6 wartości spadku po dziadku.

 

Roszczenie o zachowek nie jest roszczeniem o przedmioty wchodzące w skład spadku, ale o zapłatę sumy pieniężnej wynikającej z ustalonego udziału spadkowego pomnożonego przez 1/2 (w tym przypadku 1/3 spadku x 1/2).

 

Powinien Pan złożyć testamenty w sądzie spadku – gdyż w wypadku uchybienia temu obowiązkowi sąd może nałożyć na osobę przetrzymującą testament karę grzywny. Następnie wystąpić o stwierdzenie nabycia spadku po dziadku, gdyż Pana zmarła żona jako uprawniona odziedziczyła już w momencie śmierci dziadka udział spadkowy (Pan i córka natomiast dziedziczycie po zmarłej małżonce). Tylko w tym postępowaniu bowiem córka i Pan macie interes prawny do występowania z wnioskiem. Po zmarłej babci o stwierdzenie nabycia spadku powinna wystąpić bądź treściwa, bądź jej brat. Sprawy te (spadku po dziadku oraz po babci) są sprawami odmiennymi i nie da się ich połączyć we wspólnym postępowaniu.

 

Jeśli nadal masz problem prawny – kliknij tutaj >>