Zabezpieczenie przed rozwiązaniem spółki cywilnej w przypadku śmierci jednego wspólnika

Wraz ze wspólnikiem mamy spółkę cywilną z równymi udziałami. Jak najprościej zabezpieczyć się przed likwidacją firmy z powodu śmierci jednego ze wspólników? Czy najlepiej wprowadzić dodatkowych dwóch wspólników – członków naszych rodzin, ograniczając im prawo dyspozycji?

Jeśli masz problem prawny – kliknij tutaj >>

Podstawę prawną dla przedstawionego przez Pana problemu stanowi art. 860 i następne Kodeksu cywilnego (w skrócie K.c.). Zgodnie z jego treścią:

§ 1. „Przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów.

§ 2. Umowa spółki powinna być stwierdzona pismem”.

Członkostwo w spółce cywilnej powstaje w wyniku zawarcia umowy spółki (art. 860) lub zmiany już istniejącej umowy spółki polegającej na przystąpieniu – przyjęciu nowego wspólnika. Może ono powstać również w wypadku wejścia spadkobierców w miejsce zmarłego wspólnika, jeżeli umowa spółki tak stanowi (art. 872).

Przyjmuje się, że w spółce cywilnej obowiązuje zasada niezmienności składu osobowego; źródłem statusu wspólnika jest zawarcie umowy, a wspólnicy mogą przyjąć nowego wspólnika, zmieniając umowę spółki (por. uchwała Sądu Najwyższego z 21.11.1995 r., sygn. akt III CZP 160/95, OSN 1996, nr 3, poz. 33). Na podstawie art. 972 K.c. dopuszczalne jest też wejście spadkobierców w miejsce zmarłego wspólnika; ponadto jednak „prawo członkostwa w spółce” nie podlega dziedziczeniu. Sytuację wspólnika w spółce można określić, choć ustawodawca nie używa takiego określenia, jako „udział”. Wyznaczają ją uprawnienia: majątkowe – obowiązek wniesienia wkładów, podejmowania innych przewidzianych umową działań, prawo żądania podziału i udziału w zyskach spółki, także prawo do udziału w części majątku spółki w razie ustania członkostwa w spółce oraz niemajątkowe – obowiązek i prawo prowadzenia spraw spółki, reprezentowania jej, prawo wystąpienia ze spółki, prawo żądania rozwiązania spółki przez sąd.

Wobec powyższego bez wątpienia istnieje możliwość dołączenia do istniejącego stosunku prawnego (spółka cywilna) nowych wspólników w drodze zmiany umowy spółki.

Natomiast kwestie dotyczące ograniczenia praw nowo wstępujących wspólników na działalność spółki reguluje art. 865 K.c. Zgodnie z jego treścią:

§ 1. „Każdy wspólnik jest uprawniony i zobowiązany do prowadzenia spraw spółki.

§ 2. Każdy wspólnik może bez uprzedniej uchwały wspólników prowadzić sprawy, które nie przekraczają zakresu zwykłych czynności spółki. Jeżeli jednak przed zakończeniem takiej sprawy chociażby jeden z pozostałych wspólników sprzeciwi się jej prowadzeniu, potrzebna jest uchwała wspólników.

§ 3. Każdy wspólnik może bez uprzedniej uchwały wspólników wykonać czynność nagłą, której zaniechanie mogłoby narazić spółkę na niepowetowane straty”.

Przepis art. 865 K.c. reguluje prowadzenie spraw spółki; jest to uregulowanie dyspozytywne, a więc wspólnicy objęte nim sprawy mogą ukształtować odmiennie. Prowadzenie spraw spółki jest prawem i obowiązkiem wspólników (§ 1).

Komentowany przepis wprowadza zasady prowadzenia spraw, które nie przekraczają zwykłych czynności – każdy wspólnik może je prowadzić bez uprzedniej uchwały wspólników; przy czym każdy z pozostałych wspólników może przed jej zakończeniem sprzeciwić się jej prowadzeniu i wtedy potrzebna jest uchwała wspólników (§ 2). Wynika z tego, że pozostałe sprawy (tj. takie, które przekraczają zakres zwykłych czynności spółki) wymagają uchwały wspólników. W końcu też na podstawie komentowanego przepisu „każdy wspólnik może wykonać czynność nagłą, której zaniechanie mogłoby narazić spółkę na niepowetowane straty” (§ 3). Niektóre ze spraw spółki mogą być więc prowadzone samodzielnie przez poszczególnych wspólników, inne natomiast wymagają uchwały; w świetle treści komentowanego przepisu – w przypadku braku odmiennych porozumień – jednomyślnej uchwały wszystkich wspólników.

Zgodnie z powyższym możecie Państwo uregulować zasady prowadzenia spraw spółki w sposób odmienny niż przewidziany przez ustawę, w tym ograniczyć prawa wspólników wstępujących do dokonywania enumeratywnie wyliczonych czynności. Należy jednakże mieć na względzie, iż postanowienia umowy spółki, podobnie jak postanowienia innych umów, rodzą skutki inter partes (z łac. między stronami). W stosunku do innych podmiotów mogą rodzić skutki prawne tylko wtedy, gdy podmioty te zostały poinformowane o treści umowy. Jest to tym bardziej istotne, że wspólnicy mogą w umowach spółki zawrzeć takie postanowienia, według których tylko nieliczne czynności lub czynności o bardzo niskiej wartości należeć będą do zwykłych czynności spółki.

Na gruncie powyższych rozważań nie ulega wątpliwości, że jest dopuszczalna zmiana składu osobowego spółki cywilnej poprzez przyjęcie – przystąpienie nowego wspólnika. Jednakże w sytuacji, gdy wspólnikami nowo wstępującymi do spółki mieliby być spadkobiercy dotychczasowych wspólników, zastosowanie może mieć art. 872 K.c.: „można zastrzec, że spadkobiercy wspólnika wejdą do spółki na jego miejsce. W wypadku takim powinni oni wskazać spółce jedną osobę, która będzie wykonywała ich prawa. Dopóki to nie nastąpi, pozostali wspólnicy mogą sami podejmować wszelkie czynności w zakresie prowadzenia spraw spółki”.

Przepis art. 872 K.c. dotyczy skutków ustąpienia wspólnika w wyniku jego śmierci; zasadniczo prowadzi to do wygaśnięcia stosunku, jaki łączył zmarłego z pozostałymi wspólnikami, a sytuacja spadkobierców upodabnia się do sytuacji ustępującego wspólnika uregulowanej w art. 871 K.c. Jednocześnie jednak, na podstawie komentowanego przepisu, ustawodawca dopuszcza skutek odmienny, zasadniczo następujący wprost z ustawy (łac. ex lege) skutek – wejście do spółki spadkobierców w miejsce zmarłego wspólnika; wymaga to zastrzeżenia takiego skutku w umowie (także uchwale) spółki. W celu uniknięcia możliwych kolizji spadkobiercy zmarłego wspólnika obowiązani są wskazać spółce jedną osobę, która będzie wykonywała ich prawa. Sankcją braku wskazania takiej osoby jest odsunięcie wstępujących od prowadzenia spraw spółki – dopóki to nie nastąpi, pozostali wspólnicy są upoważnieni do prowadzenia wszystkich spraw spółki.

Przyjęte przez ustawodawcę rozwiązanie z jednej strony chroni bieżącą działalność spółki w oderwaniu od ewentualnego braku współdziałania spadkobierców, z drugiej ma na celu „pogodzenie” odmiennych konstrukcyjnie stosunków, jakie zachodzą pomiędzy wspólnikami (wspólność łączna) oraz spadkobiercami (współwłasność w częściach ułamkowych), które w objętych komentowanym uregulowaniem sytuacjach mogą nakładać się na siebie.

Jeśli wstępujący spadkobiercy nie mają woli uczestniczenia w spółce, to mogą z niej wystąpić jedynie na zasadach przewidzianych dla ustąpienia wspólnika. Ten sam skutek można też osiągnąć poprzez odrzucenie spadku (a w konsekwencji utratę przymiotu spadkobiercy zmarłego wspólnika), co jednak wywołuje skutek także w odniesieniu do innych niż związane ze spółką elementów majątku spadkodawcy. Samo wstąpienie spadkobierców zmarłego wspólnika w jego miejsce na podstawie art. 872 K.c. nie może być jednak kwalifikowane jako wynik dziedziczenia.

Reasumując: ustawodawca przewiduje jedynie dwa sposoby zapobieżenia rozwiązaniu spółki cywilnej (dwuosobowej) w razie śmierci jednego ze wspólników, czyli: zmiany podmiotowe w zakresie stosunku spółki cywilnej bądź uregulowanie kwestii wstąpienia w miejsce zmarłego wspólnika jego spadkobierców. Pierwszy ze sposobów w praktyce polega na dokooptowaniu nowego wspólnika, wskutek czego spółka staje się stosunkiem prawnym złożonym. Drugi sposób będzie miał zastosowanie o tyle, o ile przewidujecie Państwo kontynuację działalności spółki przez swoich spadkobierców.

Jeśli nadal masz problem prawny – kliknij tutaj >>

Drukuj

Tekst wydrukowany z serwisu www.ePorady24.pl