Autor: Łukasz Obrał

Darowizna udziału w spadku?

Moja zmarła babcia nie pozostawiła testamentu. W spadku jest dom, a babcia miała 3 dzieci. Wszyscy pamiętają, że babcia chciała przekazać dom mojej mamie. Jest też porozumienie co do spłaty reszty rodzeństwa, ale mamy problem z długami mojego ojca. Otóż mama chce mi podarować swój udział w spadku, ale boi się, że jeżeli złoży oświadczenie o przyjęciu spadku, to zanim dokona darowizny, spadkiem zainteresuje się komornik. Co więc zrobić? Jeżeli rodzeństwo mimo umowy ustnej będzie przeciągać sprawę, to jak zabezpieczyć się przed zmianą ich wcześniejszej zgody co do umówionej kwoty ich spłaty?

Najprostszym sposobem, aby Pani mama nie była spadkobiercą swojej mamy jest odrzucenie przez nią spadku. Stosownie do art. 1012 Kodeksu cywilnego: „Spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić”.

Według art. 1020 K.c.: „Spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku”.

Jeżeli więc Pani mama spadek odrzuci, będzie traktowana tak, jakby w chwili śmierci swojej matki nie miała zdolności dziedziczenia. Wówczas do dziedziczenia dochodzą jej zstępni: dzieci. Jeżeli jest Pani jedynym dzieckiem mamy, to wyłącznie Pani będzie spadkobiercą babci (razem z pozostałym rodzeństwem mamy). Jeżeli zaś ma Pani rodzeństwo, to udział, jaki przypadłby w spadku Pani mamie, przypadnie Pani i rodzeństwu w równych częściach.

Stosownie do art. 1015 § 1 K.c.: „Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania”.

Oświadczenie o prostym przyjęciu spadku lub z dobrodziejstwem inwentarza albo o odrzuceniu spadku może być złożone przed notariuszem lub w sądzie rejonowym, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu składającego oświadczenie. Notariusz lub sąd prześle niezwłocznie oświadczenie, wraz z załącznikami, do sądu spadku (art. 640 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego).

Według art. 640 § 2 K.p.c. oświadczenie o odrzuceniu spadku może być również złożone w sądzie spadku w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Od wniosku o odebranie przez sąd oświadczenia o odrzuceniu spadku pobiera się opłatę stałą w kwocie 50 zł. Również 50 zł wynosi maksymalna stawka opłaty notarialnej od sporządzenia przez notariusza aktu notarialnego poświadczającego oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Do tej kwoty należy doliczyć 22% podatku VAT.

Każdy ze spadkobierców może swobodnie dysponować swoim udziałem w spadku. Zgodnie z art. 1051 Kodeksu cywilnego: „Spadkobierca, który spadek przyjął, może spadek ten zbyć w całości lub w części. To samo dotyczy zbycia udziału spadkowego”. Pod pojęciem „zbycia” można rozumieć np. sprzedaż, zamianę lub darowiznę. Pani mama może zbyć swój udział w spadku na Pani rzecz (jeżeli oczywiście nie odrzuci spadku).

Jako że spadek może zbyć spadkodawca, który spadek przyjął, zbycie udziału w spadku może nastąpić tylko po złożeniu przez spadkobiercę oświadczenia o przyjęciu spadku albo po upływie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania.

Przepis art. 1051 Kodeksu cywilnego nie wymaga, aby spadkobierca przed zawarciem umowy o zbyciu spadku uzyskał postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, jednak umowę o zbycie udziału w spadku najlepiej zawrzeć po stwierdzeniu nabycia spadku. Wynika to z tego, że dopiero postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku określa w zasadzie ostatecznie wielkość udziału danego spadkobiercy. Potwierdza również przysługiwanie praw do spadku po określonym spadkobiercy.

Przepisy prawa wskazują, że umowa o zbycie udziału w spadku powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Niezachowanie tej formy powoduje bezwzględną nieważność umowy.

Opłata notarialna za sporządzenie aktu dokumentującego zbycie udziału w spadku będzie uzależniona od wartości tego udziału. Maksymalna stawka wynosi od wartości:

1. do 3000 zł – 100 zł,
2. powyżej 3000 zł do 10 000 zł – 100 zł + 3% od nadwyżki powyżej 3000 zł,
3. powyżej 10 000 zł do 30 000 zł – 310 zł + 2% od nadwyżki powyżej 10 000 zł,
4. powyżej 30 000 zł do 60 000 zł – 710 zł + 1% od nadwyżki powyżej 30 000 zł,
5. powyżej 60 000 zł do 1 000 000 zł – 1010 zł + 0,4% od nadwyżki powyżej 60 000 zł,
6. powyżej 1 000 000 zł do 2 000 000 zł – 4770 zł + 0,2% od nadwyżki powyżej 1 000 000 zł,
7. powyżej 2 000 000 zł – 6770 zł + 0,25% od nadwyżki powyżej 2 000 000 zł, nie więcej jednak niż 10 000 zł, a w przypadku czynności dokonywanych pomiędzy osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – nie więcej niż 7500 zł.

Ewentualne odrzucenie spadku przez Pani mamę i nabycie przez Panią spadku po babci może nie uchronić Pani przed egzekucją wierzytelności, jakie ewentualnie obciążają Pani mamę.

Stosownie do art. 1024 § 1 K.c.: „Jeżeli spadkobierca odrzucił spadek z pokrzywdzeniem wierzycieli, każdy z wierzycieli, którego wierzytelność istniała w chwili odrzucenia spadku, może żądać, ażeby odrzucenie spadku zostało uznane za bezskuteczne w stosunku do niego według przepisów o ochronie wierzycieli w razie niewypłacalności dłużnika”.

Według § 2 tego przepisu: „Uznania odrzucenia spadku za bezskuteczne można żądać w ciągu sześciu miesięcy od chwili powzięcia wiadomości o odrzuceniu spadku, lecz nie później niż przed upływem trzech lat od odrzucenia spadku”.

Również w przypadku zbycia udziału w spadku na rzecz Pani ewentualni wierzyciele mamy mogą żądać uznania takiej czynności prawnej za bezskuteczną względem nich (na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących ochrony wierzyciela w razie niewypłacalności dłużnika – będzie tak również, gdy w przypadku odrzucenia spadku przez mamę wierzyciele zastosują art. 1024 § 1 K.c.).

Stosownie do art. 527 § 1 Kodeksu cywilnego: „Gdy wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową, każdy z wierzycieli może żądać uznania tej czynności za bezskuteczną w stosunku do niego, jeżeli dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli, a osoba trzecia o tym wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła się dowiedzieć”.

Według art. 527 § 2 K.c.: „Czynność prawna dłużnika jest dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli, jeżeli wskutek tej czynności dłużnik stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu, niż był przed dokonaniem czynności”.

Jeżeli wskutek czynności prawnej dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli uzyskała korzyść majątkową osoba będąca w bliskim z nim stosunku, domniemywa się, że osoba ta wiedziała, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli (art. 527 § 3 K.c.).

Stosownie do art. 528 K.c.: „Jeżeli wskutek czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzycieli osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie [np. darowizna], wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, chociażby osoba ta nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli”.

Jeżeli w chwili darowizny dłużnik był niewypłacalny, domniemywa się, iż działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli. To samo dotyczy wypadku, gdy dłużnik stał się niewypłacalny wskutek dokonania darowizny (art. 529 K.c.).

Według art. 534 K.c.: „Uznania czynności prawnej dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli za bezskuteczną nie można żądać po upływie lat pięciu od daty tej czynności”. W razie odrzucenia spadku – jak wyżej wskazałem – uznania odrzucenia spadku za bezskuteczne wierzyciel może żądać w ciągu sześciu miesięcy od chwili powzięcia wiadomości o odrzuceniu spadku, lecz nie później niż przed upływem trzech lat od odrzucenia spadku.

To, czy Pani mama może ewentualnie odpowiadać ze swojego majątku osobistego za długi męża, zależy od wielu czynników. O tym, czy Pani mama odpowiada za zobowiązania swojego męża i czy wierzyciele w jej przypadku mogą prowadzić egzekucję z jej majątku osobistego (a w skład takiego majątku wchodzą zasadniczo przedmioty nabyte w drodze dziedziczenia), przesądzają odpowiednie przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego odnoszące się do małżeńskich ustrojów majątkowych.

Jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość, to umowa dotycząca działu spadku musi być zawarta w formie aktu notarialnego.

Jeżeli nie będzie zgody pomiędzy spadkobiercami co do sposobu tego podziału i np. wysokości spłat, pozostaje sądowe postępowanie o dział spadku. W toku tego postępowania sąd ustali wartość spadku, sposób podziału oraz wysokość spłat na rzecz spadkobierców. Ustne uzgodnienia spadkobierców nie są obecnie wiążące. Jeżeli któryś ze spadkobierców z tych ustaleń się wycofa, będzie trzeba wnieść sprawę o dział spadku do sądu.

Wskażę jeszcze, że w razie gdyby pomiędzy spadkobiercami istniała zgoda co do działu spadku, to najtańszym sposobem dokonania tego podziału będzie wniesienie wniosku o zgodny dział spadku do sądu.

Opłata notarialna związana z działem spadku będzie zależała od wartości spadku podlegającego podziałowi.

Natomiast zgodnie z art. 51 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych opłatę stałą w kwocie 500 zł pobiera się od wniosku o dział spadku, a jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt działu spadku, pobiera się opłatę stałą w kwocie 300 zł.

Stosownie art. 51 ust. 2 tej ustawy opłatę stałą w kwocie 1000 zł pobiera się od wniosku o dział spadku połączony ze zniesieniem współwłasności, a jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt działu spadku i zniesienia współwłasności, pobiera się opłatę stałą w kwocie 600 zł.

Jeżeli więc istnieje zgoda co do działu spadku, o wiele tańszym rozwiązaniem będzie wniesienie do sądu zgodnego projektu podziału.

Lubię To!

Oceń przydatność tekstu:

Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu:

Ocena zrozumienia tekstu:

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku