Mamy 6808 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne specjalistów

Wpisz tutaj swoje pytanie, aby trafiło do naszego prawnika specjalisty.

Czy darowizna będzie zaliczona na poczet zachowku?

Autor: Łukasz Poczyński • Opublikowane: 20.04.2009

Jeszcze w latach 80. otrzymałem od ojca pewną kwotę gotówki w formie darowizny. W 2000 r. aktem darowizny ojciec przekazał mojej macosze połowę mieszkania stanowiącego ich dorobek małżeński. Tym samym macocha stała się wyłączną właścicielką mieszkania. Ojciec zmarł niedawno i nie pozostawił testamentu. Czy mogę do macochy wystąpić o zachowek i czy dawna kwota darowizny będzie zaliczona na poczet zachowku?

Iryna Kowalczuk

Na początku chciałbym przytoczyć dwa istotne artykuły Kodeksu cywilnego.

 

Zgodnie z art. 931 § 1 K.c. „w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż 1/4 całości spadku”.

 

Natomiast zgodnie z art. 991 K.c. „zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek)”.

 

Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

 

W zdecydowanej większości przypadków z zachowkiem mamy do czynienia przy dziedziczeniu testamentowym, tzn. wówczas, gdy spadkodawca sporządził testament i powołał do dziedziczenia osoby spoza kręgu bliskich krewnych, odsuwając tych ostatnich od dziedziczenia w ogóle.


Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Nie jest jednak wykluczone, że kwestia zachowku pojawi się przy spadkobraniu ustawowym – dotyczy to sytuacji, gdy udział spadkowy członka najbliższej rodziny nie pokrywa należnego mu z ustawy zachowku.

 

W przedmiotowej sprawie, jako że ojciec nie zostawił testamentu, będziemy mieli do czynienia z dziedziczeniem ustawowym, to jest według art. 931 i następnych K.c. Jako syn (zstępny) wchodzi Pan w skład spadkobierców, którzy dziedziczą po ojcu z mocy ustawy w pierwszej kolejności.

 

Aby zorientować się, czy Panu jako spadkobiercy ustawowemu przysługuje roszczenie o zachowek, trzeba dokonać jego wyliczenia.

 

Pierwszą czynnością przy ustalaniu zachowku jest określenie udziału danego spadkobiercy w spadku. W Pana sytuacji – zakładając, że spadkobiercami są tylko Pan i macocha – Pana udział wynosi 1/2.

 

Bardzo istotne przy ustalaniu zachowku jest określenie wartości schedy, od której zachowek będzie wyliczony. Od tego zależy, jaki komu przysługuje zachowek, kto i ile ma komu dopłacić. Na wartość schedy składa się nie tylko to, co spadkodawca pozostawił w chwili śmierci; uwzględnia się, co do zasady, także wartość darowizn, i to nawet poczynionych na rzecz osób obcych. Co istotne, zawsze do wartości spadku dolicza się wszystkie darowizny uczynione na rzecz spadkobierców i osób uprawnionych do zachowku, bez względu na to, kiedy ich dokonano. W Pana sytuacji należy więc doliczyć do spadku zarówno wartość darowizny, jaką Pan otrzymał, jak i wartość darowizny, jaką otrzymała Pana macocha.

 

Od tak ustalonej, niejako hipotetycznej, wartości spadku – uwzględniającej darowizny, w tym zarówno poczynione na rzecz spadkobierców (także na rzecz tego, kto domaga się zachowku), jak i na rzecz osób obcych, które pomniejszyły to, co hipotetycznie pozostałoby po zmarłym – wylicza się wartość tego, co by przypadało dochodzącemu zachowku, potem mnoży przez 1/2 albo przez 2/3 (art. 991 § 1 K.c.).

 

Jeśli okaże się, że wysokość wyliczonego zachowku przekroczyła wartość majątku otrzymanego w spadku – uprawniony może domagać się dokonania wyrównania (w drodze powództwa o uzupełnienie zachowku).

 

Należy jednak pamiętać, że na poczet zachowku zalicza się wszystkie darowizny dokonane przez spadkodawcę na rzecz uprawnionego do zachowku (zachowek nie będzie się należał, jeżeli wartość darowanej kwoty pieniędzy pokrywałaby wartość zachowku – art. 991 § 2 K.c.).

 

Jeśli uprawnionym jest dziecko spadkodawcy, to na poczet zachowku zalicza się koszty wychowania oraz wykształcenia, które poniósł spadkodawca – jeśli przekroczyły przeciętną wartość w danym środowisku.

 

Należy tez pamiętać, że na mocy art. 999 K.c. odpowiedzialność macochy ograniczy się jednak tylko do kwoty mieszczącej się pomiędzy wartością darowanego majątku (udziału w mieszkaniu) a kwotą, jaka przysługuje jej samej z tytułu zachowku.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Prezentowana opinia prawnika nie zawiera odpowiedzi na dodatkowe pytania klienta i dlatego może nie wyczerpywać w pełni omawianego zagadnienia. Często dopiero dzięki dodatkowym pytaniom i odpowiedziom można uzyskać kompletną poradę prawną. Podkreślamy, że w naszym serwisie można zadawać dodatkowe pytania bez ograniczeń czasowych i ilościowych.

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • II + dziesięć =

Indywidualne Porady Prawne specjalistów

Wpisz tutaj swoje pytanie, aby trafiło do naszego prawnika specjalisty.

»Podobne materiały

Darowizna od rodziców

W 1990 r. rodzice darowali mi i mojej żonie aktem notarialnym połowę gospodarstwa ogrodniczego. Następnie, w 1996 r., żeby przejść na wcześniejszą emeryturę, darowali pozostałą połowę, zaznaczając służebność, którą podpisała też moja żona (dożywotnie korzystanie z połowy domu bez opłat). Obecnie ojciec nie żyje, a mama wymaga stałej opieki. Czy mojej siostrze należy się zachowek lub inne zadośćuczynienie? Czy zachowek nie uległ już przedawnieniu?

Darowizna mieszkania dla wnuka a zachowek

Moja żona ma dwoje rodzeństwa: siostrę i brata. Ich matka przed śmiercią darowała mieszkanie wnukowi. Tym samym pominęła obie córki. Czy zatem mojej żonie i jej siostrze należy się zachowek? Jeśli tak, to w jakiej kwocie, jeśli za podstawę weźmiemy np. 200 000 zł? Jedna z sióstr jest bezrobotna – czy wobec tego może być zwolniona z opłat sądowych w przypadku złożenia pozwu o zachowek? Czy pozwany po zakończeniu sprawy ponosi wszystkie koszty z nią związane? Czy pozew muszą składać dwie siostry oddzielnie, czy może być tylko jeden w ich imieniu?

Czy z darowizny zapłacę zachowki?

Kilka lat temu babcia w zamian za opiekę i służebność mieszkania podarowała mi mieszkanie w formie darowizny. Akt ten nosi nazwę „Umowa darowizny”. Babcia „daruje wnuczce mieszkanie z poleceniem ustanowienia dożywotniej i nieodpłatnej służebności osobistej mieszkania i opieki w razie choroby”, dokonano w księdze wieczystej wpisu własności nieruchomości na rzecz wnuczki. W tym roku babcia zmarła, nie pozostawiając testamentu ani innych dóbr. Rodzina domaga się zachowku. Otrzymałam postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po 1/4 na każde dziecko (jest ich czworo). Czy będę musiała dzieciom babci z tej darowizny zapłacić zachowki?

Prawo do zachowku po matce

Moi rodzice zmarli w 2007 roku (najpierw matka, nieco później ojciec), pozostawiając duży dom z ogrodem, będący ich wspólną własnością. Rodzice mieszkali z moim bratem (wdowcem) i jego synem, któremu – jak się okazało – zapisali cały swój majątek (akt darowizny z 2004 r.). Czuję się pokrzywdzony w związku z tym, że nie dostałem nic w spadku. Czy mam prawo do zachowku po matce i po ojcu? Co mogę zrobić? Czy mam jakąkolwiek szansę na otrzymanie wspomnianego zachowku? Znajomy prawnik twierdzi, że nie.

Darowizna cum modo

Mama przeniosła na mnie własność domu na mocy darowizny cum modo. Czy moja siostra będzie miała prawo do zachowku po śmierci mamy? W umowie jest napisane, że mama ma prawo do bezpłatnego korzystania z całego domu, a nieruchomość nie ma być zaliczona na schedę spadkową.

Czy należy się zachowek od darowizny?

Moja mama 14 lat temu spisała testament, w którym cały swój majątek przekazała mi, wydziedziczając moje dwie siostry, które się nią nie interesowały. Dokonała też na moją rzecz darowizny swojego mieszkania z dożywotnią służebnością. Mama niedawno zmarła, a siostry domagają się zachowku. Testament znalazłem niedawno, siostry jeszcze o nim nie wiedzą. Co powinienem zrobić w tej sytuacji? Jak zminimalizować zachowek?

Ustanowienie własności domu na swoją rzecz

W 1991 r. umową darowizny moja siostra otrzymała od rodziców dom z działką. Później po śmierci mamy wprowadziłam się do tego domu ja, bo tata był bardzo schorowany i potrzebował opieki (siostra–właścicielka się nim nie przejmowała). Dwa lata temu tata zmarł, ja mieszkam w domu dalej. Za własne pieniądze go wyremontowałam. Teraz siostra chce mnie stąd usunąć. Nie otrzymałam spadku ani nie ubiegałam się o zachowek, a teraz mam zostać z niczym? Jak mogę doprowadzić do ustanowienia własności domu na swoją rzecz? Jeśli to niemożliwe, czy mogę otrzymać zachowek?

Darowizny w nieruchomościach

Rodzice narzeczonego chcą mu podarować mieszkanie (o wartości ok. 150 tys. zł). Ma on jeszcze dwóch braci i siostrę, którym rodzice mają zapisać dom (wartość ok. 250 tys. zł). Czy takie darowizny w nieruchomościach spowodują w przyszłości możliwość wystąpienia przez rodzeństwo o zachowek do mojego narzeczonego? A może jemu też by coś przysługiwało? Ile byliby sobie winni?

wizytówka Szukamy prawników »