Wyrok z dnia 13 grudnia 2002 r. (sygn. akt III RN 96/02)

Organ Policji ma obowiązek cofnąć pozwolenie na broń, jeżeli posiadacz przechowuje ją w sposób nienależyty, a w okolicznościach sprawy istnieje uzasadniona obawa, że w przyszłości też postąpi podobnie (art. 11 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o broni, amunicji i materiałach wybuchowych, Dz. U. Nr 6, poz. 43 ze zm.).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2002 r. sprawy ze skargi Janusza R. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia 5 czerwca 2000 r. [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na broń, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego [...] od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2002 r. [...]

oddalił rewizję nadzwyczajną.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpoznanie sprawy następuje na podstawie ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o broni, amunicji i materiałach wybuchowych (przepisów wykonawczych do niej), gdyż ustawa z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz. U. Nr 53, poz. 549 ze zm.), choć weszła wprawdzie w życie po upływie 9 miesięcy od dnia ogłoszenia, tj. 20 marca 2000 r. (jej art. 56), ale stwierdza w art. 53, że do niezakończonych decyzją ostateczną postępowań w sprawach pozwoleń na broń stosuje się przepisy dotychczasowe.

Cofnięcie pozwolenia na broń reguluje art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. Według tego przepisu organ Policji, który wydał pozwolenie na broń, może cofnąć pozwolenie w każdym czasie, jeżeli odpadły okoliczności faktyczne uzasadniające wydanie pozwolenia. Organ ten powinien to uczynić, skoro ujawnione zostanie, że osoba, której pozwolenie wydano, należy do jednej z kategorii osób wymienionych w art. 7 ust. 1 ustawy. Jak z tego wynika występują dwie grupy przesłanek cofnięcia pozwolenia na broń wymienione w dwóch zdaniach art. 11 ust. 1 ustawy.

Prezes NSA skoncentrował się na przesłance określonej w art. 11 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy, a więc na odpadnięciu okoliczności faktycznych uzasadniających wydanie pozwolenia (tak samo organ drugiej instancji przy pierwszym rozpoznaniu sprawy w decyzji z dnia 29 marca 2000 r.). Skarżący pominął, że przesłanką faktyczną cofnięcia pozwolenia na broń była jej utrata wskutek niewłaściwego zabezpieczenia, a w podstawie prawnej decyzji i zaskarżonego wyroku wyraźnie wskazano art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r.

Nie powinno więc budzić żadnych wątpliwości, że podstawą prawną cofnięcia pozwolenia na broń był art. 11 ust. 1 zdanie drugie ustawy, a więc przyjęcie, że "osoba, której pozwolenie wydano, należy do jednej z kategorii osób wymienionych w art. 7 ust. 1" ustawy. Argumenty użyte w rewizji nadzwyczajnej dotyczące wykładni art. 11 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy w związku z jej art. 5 ust. 1 są tym samym bezprzedmiotowe.

Przepis art. 11 ust. 1 zdanie drugie ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. nakłada na organ Policji obowiązek cofnięcia pozwolenia na broń ("organ powinien"), przy czym jest to przepis w części odsyłający do art. 7 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem pozwolenie na broń nie może być wydane między innymi osobom, co do których istnieje obawa, że użyją broni w celach sprzecznych z interesem bezpieczeństwa Państwa lub porządku publicznego (art. 7 ust. 1 pkt 5).

Norma prawna wynikająca z art. 11 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy stanowi więc, że organ Policji ma obowiązek cofnięcia pozwolenia na broń, jeżeli osoba, której to pozwolenie wydano, okaże się osobą, co do której istnieje obawa, że użyje broni w celach sprzecznych z interesem bezpieczeństwa Państwa lub porządku publicznego. Ciężar rozstrzygnięcia spoczywa na wykładni pojęcia "istnieje obawa, że użyje broni w celach sprzecznych z interesem bezpieczeństwa Państwa lub porządku publicznego", a w szczególności pojęcia "użycie broni".

W rewizji nadzwyczajnej pominięto bogate i w zasadzie jednolite orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym zakresie. Ponieważ można w nim znaleźć rozwiązanie zagadnień prawnych występujących w sprawie, celowe jest szczegółowe ich omówienie.

W wyroku z dnia 10 grudnia 1997 r., III SA 1326/96 (LEX nr 44787), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wynikające z reglamentacyjnego charakteru ustawy z 1961 r. unormowania odnoszą się również do sposobu posiadania i noszenia broni palnej (patrz art. 4 ust. 1 ustawy). Z tego względu ustalona w art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy przesłanka zakazująca wydania pozwolenia na broń, która z uwagi na treść art. 11 ust. 1 jest równocześnie przesłanką nakazującą cofnięcie pozwolenia na broń, odnosi się do wszystkich form władztwa nad bronią palną.

Dotyczy też sposobu posiadania i noszenia broni. Rozumienie zawartego w tym przepisie sformułowania o użyciu broni nie może być zawężone tylko do strzelania z tej broni, gdyż o możliwości korzystania z pozwolenia decyduje również sposób jej posiadania i noszenia. Elementy te są bowiem równie ważne jak samo bezpieczeństwo strzelania, w realizacji podstawowej funkcji przepisów o broni, tj. zabezpieczenia bezpieczeństwa i porządku publicznego. W sprawie tej, broń pozostawiona w bagażniku samochodu, zaparkowanego w okolicy miejsca zamieszkania posiadacza, wraz z innymi wartościowymi przedmiotami została mu skradziona.

W ocenie organów Policji pozostawienie broni w samochodzie w "dobie powszechnych kradzieży samochodowych" było przejawem lekkomyślności, a tym samym naruszało zasady bezpiecznego posiadania i przechowywania broni. NSA tę ocenę zaakceptował, stwierdzając że pozostawienie broni palnej w samochodzie jest przejawem lekkomyślności, niedopuszczalnej przy prawidłowym sposobie posługiwania się bronią.

Taki sposób używania broni palnej mógł doprowadzić do wejścia w jej posiadanie przez osoby mogące wykorzystać ją do popełnienia przestępstwa. Prawidłowe ustalenie, iż posiadacz używał broni w sposób sprzeczny z interesem porządku publicznego, dawał organom Policji podstawę do oceny, iż należy on do kategorii osób, co do których istnieje obawa, że zachowania tego rodzaju mogą być przez niego powielone w przyszłości.

W wyroku z dnia 23 lutego 1999 r., III SA 5468/98 (LEX nr 44685), NSA uznał, że § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 29 października 1990 r. w sprawie określenia organów właściwych do wydawania pozwolenia na broń, ustalania wzorów pozwolenia na broń oraz określenia istotnych części broni, aczkolwiek nie określa bezpośrednio skutków prawnych zaniechania obowiązkom prawidłowego postępowania z bronią, stanowi istotną regułę interpretacyjną art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z 1961 r. o broni, amunicji i materiałach wybuchowych.

Wskazuje bowiem, że pod pojęciem "użycia broni" należy rozumieć nie tylko bezpośrednie jej zastosowanie, ale także sposób obchodzenia się z nią i jej przechowywania. Patrząc z tego punktu widzenia, istotny jest element zawinienia po stronie osoby posiadającej zezwolenie na broń oraz okoliczności, w jakich doszło do jej utraty. W konkretnej sprawie natomiast skarżący wykazał się rażącą lekkomyślnością, o czym świadczy fakt, iż nie jest w stanie podać, gdzie i w jaki sposób doszło do zaginięcia sztucera.

W wyroku z dnia 11 lutego 1998 r., III SA 314/97 (LEX nr 44762), NSA przyjął, że jeśli osoba mająca przy sobie broń znajduje się pod działaniem alkoholu, to ten stan z reguły uzasadnia obawę, że broń może być użyta w celach sprzecznych z interesem bezpieczeństwa Państwa lub porządku publicznego. W przypadku zawinionej utraty broni podczas jej przewożenia publicznymi środkami przewozowymi należy przyjąć, że osoba odpowiedzialna za tę broń dopuszcza do niebezpieczeństwa jej użycia w celach sprzecznych z bezpieczeństwem Państwa lub porządkiem publicznym w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z 1961 r. W sprawie tej posiadacz utracił pistolet - mając go w kieszeni spodni - podczas jazdy w zatłoczonym autobusie komunikacji miejskiej.

NSA w uzasadnieniu tego wyroku podkreślił, że ustawa z dnia 31 stycznia 1961 r. ma reglamentacyjny charakter, zwłaszcza w części dotyczącej posiadania i noszenia broni. Na organach Policji ciąży obowiązek realizowania zadań i celów tej ustawy. Dlatego też obowiązkiem tych organów jest reagowanie na przypadki utraty broni, albowiem każdy przypadek takiej utraty może oznaczać wzrost ilości broni u osób nieuprawnionych, które mogą jej użyć w celach sprzecznych z bezpieczeństwem Państwa lub porządkiem publicznym. Przepisem prawa materialnego dotyczącym cofnięcia pozwolenia na broń jest art. 11 ust. 1 tej ustawy, przy czym w zdaniu pierwszym tego przepisu przewidziana jest możliwość wydania tzw. decyzji uznaniowej w przedmiocie cofnięcia pozwolenia, gdy odpadły okoliczności faktyczne uzasadniające wydanie pozwolenia.

Natomiast w zdaniu drugim tego przepisu chodzi o obligatoryjne wydanie tzw. decyzji związanej, jeżeli ujawnione zostaną okoliczności wymienione w art. 7 ust. 1 ustawy. Wśród tych okoliczności wymieniona jest obawa niebezpieczeństwa użycia broni w celach sprzecznych z interesem bezpieczeństwa Państwa lub porządku publicznego. W orzecznictwie NSA zaakceptowano celowościową wykładnię terminu "użycie broni". Przez użycie broni w rozumieniu ustawy należy pojmować nie tylko oddawanie strzałów, lecz cały zespół zachowań składający się na władztwo nad bronią palną. Chodzi więc także o czynności związane z przenoszeniem, przewożeniem i przechowywaniem broni.

Podobne poglądy można także odczytać w dalszych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 29 października 1998 r., III SA 1618/97 (LEX nr 45114), stwierdzono, że przedmiotem reglamentacji ustawy z 1961 r. o broni, amunicji i materiałach wybuchowych jest nie tylko możliwość strzelania, ale przede wszystkim posiadanie broni, a także jej noszenie (art. 4 ust. 1). W art. 2 ust. 1 wyraźnie mówi się, iż przez używanie broni ustawodawca rozumie cały zespół zachowań składający się na władztwo nad bronią palną.

Za szerokim rozumieniem terminu "użycie broni" przemawia również wykładnia celowościowa. W związku z powyższym pewne zachowania człowieka uzbrojonego nie polegające na strzelaniu należy zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy uznać za używanie broni w celach sprzecznych z porządkiem publicznym; w wyroku z dnia 6 stycznia 1999 r., III SA 5053/98 (LEX nr 45108) uznano, że skoro skarżący wprowadził się w stan nietrzeźwości, posiadając przy sobie broń, to tym samym dał organom Policji podstawę do obaw, że użyje broni w celach sprzecznych z interesem porządku publicznego (art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z 1961 r. o broni, amunicji i materiałach wybuchowych); w wyroku z dnia 18 stycznia 1999 r., III SA 5089/98 (LEX nr 44688), przyjęto, że odstępstwo od ścisłego przestrzegania reguł prawnych postępowania z bronią i pozostawienie jej w miejscu dostępnym dla szerszej grupy osób jest niewątpliwą okolicznością stawiającą pod znakiem zapytania kwalifikacje skarżącego do posiadania broni, a w wyroku z dnia 12 stycznia 2000 r., III SA 734/99 (LEX nr 47203), że art. 11 ust. 1 ustawy z 1961 r. o broni, amunicji i materiałach wybuchowych może stanowić samodzielną podstawę do cofnięcia pozwolenia na broń.

W takim jednak wypadku obowiązkiem organów Policji jest wykazanie, że odpadły okoliczności faktyczne uzasadniające wydanie pozwolenia, wśród których mogą się znajdować kwestie związane z podstawowymi zasadami i warunkami użycia broni, a także jej przechowywania (por. też wyroki dotyczące konieczności znajomości zasad obchodzenia się z bronią - wyrok z dnia 14 maja 1999 r., III SA 7374/98, LEX nr 46262 oraz wyrok z dnia 21 grudnia 1999 r., III SA 355/99, LEX nr 46271).

Sąd Najwyższy podziela wyżej przedstawioną wykładnię, a w szczególności uznaje, że z istoty regulacji ustawowych (ich reglamentacyjnego charakteru) wynika, iż posiadacz broni (osoba, która uzyskała pozwolenie na broń) ma obowiązek nie tylko używać jej w ścisłym tego słowa znaczeniu zgodnie z zasadami bezpieczeństwa, ale także przechowywać ją w sposób wykluczający jej utratę. Przechowywanie broni (jej przenoszenie, przewożenie) w sposób uniemożliwiający utratę (dostanie się do rąk osób niepowołanych) musi być wykonywane z najwyższą starannością, a naruszenie tego obowiązku jest "użyciem broni w celach sprzecznych z interesem bezpieczeństwa Państwa lub porządku publicznego" w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego można zauważyć też orzeczenia, które nieco inaczej podchodzą do analizowanego zagadnienia (powołany w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2000 r., III SA 1765/99, jest niedostępny w publikacjach). W wyroku z dnia 28 stycznia 1998 r., III SA 1790/96 (LEX nr 44763), NSA przyjął, że obawa użycia broni w celach sprzecznych z interesem bezpieczeństwa Państwa lub porządku publicznego (art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z 1961 r. o broni, amunicji i materiałach wybuchowych) musi dotyczyć bezpośrednio osoby, która o pozwolenie na broń się ubiega, bądź której pozwolenie to się cofa.

Fakt ewentualnego dostania się broni w ręce osób trzecich, np. w wypadku kradzieży, nawet w przypadku uzasadnionego podejrzenia, że mogą jej użyć w celach sprzecznych z bezpieczeństwem Państwa lub porządku publicznego, nie może powodować cofnięcia pozwolenia na posiadanie broni. W wyroku z dnia 30 września 1998 r., III SA 3586/97 (LEX nr 44756), stwierdzono, że sam fakt kradzieży skarżącemu broni, a nawet jego zachowanie, które tę kradzież w jakimś stopniu umożliwiło, nie stanowią wystarczających argumentów do przyjęcia, iż jest on osobą, co do której zachodzi uzasadniona obawa, że może w przyszłości użyć broni w celach sprzecznych z interesem publicznym (art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z 1961 r. o broni, amunicji i materiałach wybuchowych).

W sprawie tej skarżący pozostawił w sklepie delikatesowym przy ladzie swój neseser, w którym znajdowała się broń gazowa i neseser ten został skradziony przez nieznanego sprawcę. NSA w uzasadnieniu tego wyroku wywiódł, że nie sposób zakwestionować, iż na osobach posiadających pozwolenie na broń ciąży szczególny obowiązek takiego jej zabezpieczenia, które uniemożliwi dostęp do niej osobom nieuprawnionym. Dotyczy to niewątpliwie również odpowiedniej troski o to, aby broni nie utracić wskutek kradzieży, zagubienia itp. Uznał za uzasadnione stanowisko, że w interesie porządku publicznego leży to, aby broń nie dostała się w ręce osób trzecich, a zwłaszcza ze środowiska przestępczego.

Sąd podzielił również stanowisko organów Policji, że zachowanie polegające na przechowywaniu broni w neseserze, pozostawionym w sklepie przy ladzie, nie świadczy o odpowiedniej dbałości o zabezpieczenie broni. NSA podkreślił jednak, że w tej sprawie nie wykazano, iż posiadacz należy do osób, co do których istnieje uzasadniona obawa, że mogą w przyszłości użyć broni w celach sprzecznych z interesem porządku publicznego.

Wywiódł, że każda sprawa powinna być rozpatrzona indywidualnie, w zależności od występujących w niej okoliczności faktycznych. W wyroku z dnia 28 stycznia 2000 r., III SA 321/99 (LEX nr 47205), NSA przyjął natomiast, że nie negując, iż na osobach posiadających pozwolenie na broń ciąży szczególny obowiązek takiego jej zabezpieczenia, które uniemożliwi dostęp do niej osobom nieupoważnionym, zwrócić należy uwagę na potrzebę wykazania, przy cofaniu pozwolenia na podstawie art. 11 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z 1961 r. o broni, amunicji i materiałach wybuchowych, że obawa użycia broni w celach sprzecznych z interesem publicznym musi zachodzić w stosunku do posiadacza pozwolenia na broń, a nie przez osoby trzecie (złodzieja, znalazcę itp.).

Sam fakt kradzieży broni, a nawet zachowanie posiadacza, które tę kradzież w jakimś stopniu umożliwiło, nie stanowią wystarczających argumentów do przyjęcia, że strona jest tą osobą, co do której zachodzi uzasadniona obawa, że może w przyszłości użyć broni w celach sprzecznych z interesem publicznym.

Precyzyjna analiza tych orzeczeń prowadzi do wniosku, że bynajmniej nie występuje między nimi sprzeczność. Należy się bowiem zgodzić z poglądem, że niewłaściwe, nawet zawinione, przechowywanie broni (choćby wskutek niego doszło do jej utraty) nie jest wystarczającą przesłanką cofnięcia pozwolenia.

Z wyraźnego brzmienia przepisu wynika, że konieczne jest jeszcze uznanie, iż zachodzi uzasadniona obawa, że posiadacz broni (słusznie NSA podnosi, że nie chodzi tu o osobę trzecią), w przyszłości będzie używać broni w sposób zagrażający bezpieczeństwu. Każdą sprawę należy więc rozpatrywać indywidualnie i oceniać w niej, czy niewłaściwe przechowywanie broni prowadzące do jej utraty, w powiązaniu z innymi okolicznościami sprawy, uzasadniają obawę, że posiadacz broni w przyszłości będzie naruszał zasady bezpiecznego przechowywania broni (będącego jej użyciem, co wyżej wykazano).

Prawidłowe odczytanie normy zawartej w art. 11 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z 1961 r. o broni, amunicji i materiałach wybuchowych (w uwzględnieniu okoliczności faktycznych sprawy) prowadzi do wniosku, że organ Policji ma obowiązek cofnąć pozwolenie na broń, jeżeli posiadacz przechowuje broń w sposób nienależyty, co doprowadza do jej utraty (kradzieży), a w okolicznościach sprawy istnieje uzasadniona obawa, że w przyszłości posiadacz nie będzie przechowywał broni z należytą starannością. W rozumieniu wskazanych przepisów, występuje bowiem wówczas obawa, że posiadacz użyje broni w celach sprzecznych z interesem bezpieczeństwa Państwa lub porządku publicznego.

Wracając do okoliczności faktycznych sprawy trzeba stwierdzić, że Janusz R. przechowywał broń - na którą otrzymał pozwolenie - w sposób niewłaściwy. Pozostawienie jej w pokoju hotelowym jest przejawem niestaranności i wręcz lekkomyślności, skoro powszechnie wiadomo, że do pokoi hotelowych nieskrępowany dostęp ma obsługa, a nadto wejście do nich nie nastręcza żadnych trudności. Stąd w zasadach odpowiedzialności osób utrzymujących hotele wprowadzone jest szczególne pojęcie "rzeczy wniesionej", przez którą rozumie się rzeczy powierzone utrzymującemu hotel lub umieszczone w miejscu przez niego wskazanym lub na ten cel przeznaczonym (art. 846 § 2 K.c.). Inaczej mówiąc, za rzeczy pozostawione w pokoju hotelowym, prowadzący zakład w zasadzie nie odpowiada.

Takie reguły postępowania z rzeczami pozostawianymi w hotelu są powszechnie znane i powszechnie oznajmiane przez utrzymujących hotele. Słusznie więc organy Policji i NSA w zaskarżonym wyroku uznały, że Janusz R. postąpił lekkomyślnie pozostawiając broń w pokoju hotelowym. Jego stopień zawinienia jest przy tym znaczny, co łącznie z podtrzymywanym przez niego poglądem o prawidłowości postępowania, przemawia za uznaniem istnienia uzasadnionej obawy, że w przyszłości również będzie posiadaną broń przechowywał w sposób nienależyty. Takie rozumowanie przyjęte przez NSA w zaskarżonym wyroku Sąd Najwyższy uważa za prawidłowe (kwestii tej zresztą w istocie nie porusza się w rewizji nadzwyczajnej).

Podnoszone w rewizji nadzwyczajnej argumenty dotyczące zastosowania rozporządzenia wydanego z przekroczeniem ustawowego upoważnienia lub w ogóle braku tego upoważnienia (czy też jego niezgodności z art. 92 ust. 1 Konstytucji) nie mają znaczenia. Powoływanie się na akt podustawowy, czy na wynikające z niego pouczenie, miało bowiem tylko na względzie prawidłową wykładnię przepisów ustawowych. Wykładnię taką należy przyjąć też bez powołania się na rozporządzenie (pouczenie). Wynika ona bowiem wprost z przepisów ustawy. Zaskarżony wyrok i decyzje organów Policji miały tym samym ustawową podstawę w prawidłowo interpretowanych przepisach art. 11 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 7 ust. 1 pkt 5 ustawy z 1961 r. o broni, amunicji i materiałach wybuchowych, bez potrzeby odwoływania się do przepisów rozporządzenia wykonawczego.

Z tych względów na podstawie art. 393¹² K.p.c. w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 43, poz. 189 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.

poleć uchwałę znajomemu wersja do druku