Mamy 7240 opinii naszych Klientów
Zadaj pytanie » Zadaj pytanie »

Indywidualne Porady Prawne specjalistów

Wpisz tutaj swoje pytanie, aby trafiło do naszego prawnika specjalisty.

Bezpłatna służebność osobista

Autor: Anna Sochaj-Majewska • Opublikowane: 30.10.2013

Kilkanaście lat temu razem z żoną przepisaliśmy gospodarstwo rolne (razem ze wszystkimi budynkami) synowi i synowej, a sami zamieszkaliśmy w wydzielonej części domu (mam w akcie notarialnym zapisaną bezpłatną służebność osobistą na użytkowanie określonych pomieszczeń). Pomagaliśmy im i płaciliśmy rachunki za media. Obecnie moja żona nie żyje, gospodarstwo zostało przepisane na wnuczkę, a ja mam trudności finansowe i nie mogę już płacić za media. Czy mam obowiązek to robić (wnuczka tego oczekuje)? Jakie mam prawa z racji służebności osobistej?

Eliza Rumowska

Problem, który przedstawia Pan do oceny prawnej, nie jest uregulowany w przepisach. Nawet w przypadku formalnie nieodpłatnej służebności osobistej strony mogą umówić się, że uprawniony z tytułu służebności będzie ponosić część kosztów swego zamieszkania. Jednak jeśli taka ustna dodatkowa umowa nie została zawarta, a ustanowiona na Pana rzecz służebność osobista mieszkania jest nieodpłatna, wnuczka nie ma podstaw, aby „wymuszać” na Panu partycypowanie w kosztach utrzymania i ogrzewania domu. Inaczej byłoby, gdyby Państwo ustalili, że – o ile jest to technicznie możliwe – dla Pana części użytkowej zostaną założone osobne liczniki wody i energii, wówczas mógłby Pan opłacać rachunki za siebie. Jeśli tak nie jest, to wnuczka jest wyłącznie odpowiedzialna wobec dostawców mediów, jako właścicielka, za zapłatę należności z tytułu realizowanych usług i jej dotychczasowe działanie nie ma podstaw prawnych, otrzymuje zatem od Pana określone kwoty nienależnie.

 

W związku z powyższym może Pan się domagać od wnuczki zwrotu przekazywanych kwot, także na drodze sądowej, sumując je maksymalnie z dziesięciu lat wstecz przed dniem złożenia pozwu do sądu, gdyż w takim ogólnym terminie ewentualne roszczenie ulega przedawnieniu (art. 118 Kodeksu cywilnego; w skrócie: K.c.). Podstawę prawną Pańskiego żądania zapłaty stanowić będzie przepis art. 410 § 1 i § 2 w związku z art. 405 K.c., zgodnie z treścią którego świadczenie jest nienależne m.in. jeśli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany wobec osoby, której świadczył.


Interesuje Cię ten temat i chcesz wiedzieć więcej? – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Wnuczka jest bezpodstawnie wzbogacona kosztem Pańskiego majątku, jest wobec tego obowiązana do wydania korzyści w naturze lub do zwrotu jej wartości (jak w tym wypadku, przedmiotem nienależnego świadczenia były bowiem rzeczy oznaczone co do gatunku, czyli pieniądze). Pozew w sprawie o prawa majątkowe podlega stosunkowej opłacie sądowej w wysokości 5% wartości przedmiotu sporu, którą stanowi wartość dochodzonego roszczenia, bez odsetek, pożytków i kosztów, żądanych obok roszczenia głównego (art. 13 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w związku z art. 20 Kodeksu postępowania cywilnego).

 

Służebności osobiste są niezbywalne i wygasają najpóźniej wraz ze śmiercią osoby uprawnionej (art. 299 i 300 K.c.). Nieruchomość można obciążyć na rzecz oznaczonej osoby fizycznej prawem, którego treść odpowiada treści służebności gruntowej (służebność osobista – art. 296 K.c.). Osoba mająca służebność mieszkania (która jest najpopularniejszą służebnością osobistą) może korzystać dożywotnio z pomieszczeń i urządzeń przeznaczonych do wspólnego użytku mieszkańców budynku (art. 302 § 1 K.c.), a na wyłączny własny użytek może otrzymać określone pomieszczenie (pomieszczenia). Z kolei treścią obowiązku właściciela nieruchomości jest znoszenie tego ograniczenia oraz faktu, że nie może w stosunku do własnej nieruchomości wykonywać wszystkich uprawnień, jakie mu przynależą z tytułu prawa własności (art. 296 w zw. z art. 285 § 1 K.c.).

 

Kodeks cywilny nie zawiera kazuistycznego (szczegółowego) wyliczenia uprawnień, które służą uprawnionemu z tytułu służebności osobistej mieszkania. Ich określenie pozostawione zostało woli stron, jeśli uzgodniły one dokładnie cząstkowe uprawnienia, powinno to zostać zapisane w akcie notarialnym dokumentującym przekazanie nieruchomości i ustanowienie nieodpłatnej służebności osobistej. W przeciwnym razie, w przypadku konfliktu lub zmiany właściciela nieruchomości, może dojść do problemów w relacjach pomiędzy uprawnionym a właścicielem, czego właśnie Pan doświadcza.

 

Zakres służebności i sposób jej wykonywania oznacza się, w braku innych danych, według zasad współżycia społecznego przy uwzględnieniu zwyczajów miejscowych (art. 287 K.c.). Wskazane klauzule generalne mają właśnie za zadanie zastąpić w przepisach szczegółowe wyliczenie uprawnień, pozwalając jednocześnie dostosować ich interpretację do konkretnej sytuacji faktycznej. Dlatego nie bez znaczenia jest okoliczność, że syna i synową, gdy byli jeszcze właścicielami nieruchomości, wraz z żoną wspomagał Pan w utrzymaniu domu, być może na tej podstawie wnuczka, dysponując tą wiedzą, oczekuje „kontynuacji” utrwalonych poniekąd zasad. Trudno wobec tego jednoznacznie ocenić tę sytuację, choć trzeba raczej skłaniać się w kierunku stwierdzenia, że stałe żądanie pokrywania określonych kosztów przez uprawnionego z tytułu służebności osobistej nieodpłatnej jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

 

Na marginesie informuje, że gdyby została zawarta pomiędzy Państwem umowa dożywocia, zamiast umowy darowizny, to w świetle przepisu art. 908 § 1 K.c., właściciel nieruchomości byłby wyraźnie zobowiązany do dostarczenia zbywcy dożywotniego utrzymania. Powinien on wówczas, w razie braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę na domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym. Prawo do zamieszkiwania zbywcy w części nieruchomości, odpowiadające służebności osobistej, należałoby do treści prawa dożywocia.

 

Do wzajemnych stosunków między mającym służebność mieszkania a właścicielem nieruchomości obciążonej stosuje się odpowiednio przepisy o użytkowaniu przez osoby fizyczne (art. 302 § 2 K.c.). Przepisy te, do których stosowania wyraźnie odsyła ustawodawca, czyli art. 266-2701 K.c., także nie posługują się konstrukcją wyliczenia uprawnień, z tego względu, że taka redakcja przepisów jest już współcześnie bardzo rzadko stosowana, a uszczegółowienie wzajemnych uprawnień i obowiązków większości stosunków zobowiązaniowych pozostawione zostało woli stron umowy. W każdym razie uprawniony z tytułu służebności osobistej nieodpłatnej nie ma przypisanych obowiązków wobec właściciela nieruchomości, polegających na czynieniu stałych nakładów na utrzymanie budynku, w którym zamieszkuje.

 

Jeśli jest Pan zainteresowany dalszą pomocą prawną, informuję, że za dodatkową opłatą nasz serwis świadczy również usługi w zakresie sporządzania wszelkich pism procesowych (pozwów, wniosków etc.), reprezentacji przedsądowej oraz reprezentacji przed sądami i organami administracji publicznej.

 

Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na ten temat – kliknij tutaj i zapytaj prawnika >>

 

Prezentowana opinia prawnika nie zawiera odpowiedzi na dodatkowe pytania klienta i dlatego może nie wyczerpywać w pełni omawianego zagadnienia. Często dopiero dzięki dodatkowym pytaniom i odpowiedziom można uzyskać kompletną poradę prawną. Podkreślamy, że w naszym serwisie można zadawać dodatkowe pytania bez ograniczeń czasowych i ilościowych.

Komentarze (0):

Uwaga!
Szanowni Państwo!
Nasi prawnicy nie odpowiadają na pytania zadawane w formie komentarza pod tekstem. Jeśli chcą Państwo powierzyć swój problem naszym prawnikom, prosimy kliknąć tutaj >>

  • 9 - 4 =

Indywidualne Porady Prawne specjalistów

Wpisz tutaj swoje pytanie, aby trafiło do naszego prawnika specjalisty.

»Podobne materiały

Zmiana treści lub zniesienie służebności mieszkania

Kilka lat temu zapisałam notarialnie siostrze służebność mieszkania – prawo do korzystania z pokoju i łazienki oraz z garażu. Siostra jednak nie korzysta z tej służebności, obecnie jest dobrze sytuowana, posiada własne mieszkanie. Służebność jest dla mnie obciążeniem – czy koszty związane z mieszkaniem (za media) muszę ponosić ja, czy powinna ona? Czy mogę cofnąć zapis?

Prawa osoby, na której rzecz ustanowiono służebność osobistą

Mój syn odziedziczył gospodarstwo rolne wraz z budynkiem mieszkalnym po swoim ojcu, który zmarł w 2008 r. W akcie notarialnym zmarły wprowadził zapis, że ustanawia na rzecz swojej matki dożywotnią służebność osobistą – prawo do korzystania z części domu. Po śmierci syna jego matka jednak wyprowadziła się do córki, do innej miejscowości. Okazało się, że ta córka jest zameldowana w odziedziczonym domu na wsi. Czy ma prawo tam mieszkać? Czy możemy z synem żądać ewentualnych dopłat do czynszu?

Umowa ustanowienia służebności mieszkania a zachowek

W 2001 r. rodzice aktem notarialnym zawarli ze mną i moją żoną umowę darowizny oraz umowę ustanowienia służebności osobistej mieszkania. Darowizną był dom i budynki gospodarcze (ruiny poniemieckie). Rodzeństwo nie było wówczas zainteresowane tym majątkiem rodziców. Przez te kilka lat opiekowałem się rodzicami i postawiłem gospodarstwo na nogi. Teraz brat poinformował mnie, że po śmierci rodziców i tak będę musiał spłacić ustawowych spadkobierców, płacąc zachowek. Czy brat ma rację? Czy mogę zwrócić rodzicom darowiznę? Mam 2 rodzeństwa, a zmarła siostra zostawiła 2 dzieci. 

wizytówka Szukamy prawników »