Autor: Łukasz Obrał

Alimenty na rzecz byłej żony – kiedy obowiązek ten wygasa, jeśli rozwód był z orzeczeniem winy obojga małżonków?

W czerwcu 2006 roku, w okresie nieformalnej separacji z żoną na jej sądowy wniosek zgodziłem się płacić jej alimenty w wysokości tysiąca złotych, które następnie sąd na moje żądanie zmniejszył do 600 zł. Na wniosek żony alimentami komornik obciążył moje zarobki i do tej pory są w ten sposób ściągane. Początkiem 2009 r. uzyskaliśmy rozwód z orzeczeniem winy obu stron, a w tym roku ożeniłem się ponownie. Moja obecna żona ma skromną rentę, poprzednia ma emeryturę. W tym też roku ja planuję przejście na emeryturę. Chciałbym zaprzestać płacenia alimentów, czy mam na to jakieś szanse? Jakie przedsięwziąć kroki formalne? I jak pozbyć się komornika?

W czasie trwania małżeństwa Pana obowiązek alimentacyjny wobec żony wynikał z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Według tego artykułu oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym.

Prawomocne orzeczenie rozwodu nie powoduje, że wyrok wydany na podstawie art. 27 przestaje obowiązywać.

Świadczenia alimentacyjne pomiędzy rozwiedzionymi małżonkami stanowią kontynuację powstałego przez zawarcie małżeństwa obowiązku wzajemnej pomocy w zakresie utrzymania, istnieją więc nie z powodu rozwodu, lecz mimo rozwodu, który nie stwarza nowego obowiązku alimentacyjnego, lecz powoduje zmodyfikowanie obowiązku istniejącego w czasie trwania małżeństwa (tak: Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 2 lipca 1955 r., sygn. akt. I CO 27/55; w uchwale SN z dnia 26 lutego 1970 r., sygn. akt. III CZP 109/69; w uchwale SN z dnia 16 grudnia 1987 r., sygn. akt. III CZP 91/86).

Rozpatrując Pana sprawę, należy wziąć pod uwagę przepisy Kodeksu rodzinnego, które normują obowiązek alimentacyjny rozwiedzionych małżonków.

Według art. 60 § 1 K.r.o., małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.

Stosownie do § 2 art. 60, jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku.

I w końcu art. 60 § 3 wskazuje, iż obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu wygasa w razie zawarcia przez tego małżonka nowego małżeństwa. Jednakże gdy zobowiązanym jest małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa także z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni.

Jako że w Pana przypadku orzeczono rozwód z orzeczeniem o winie obojga małżonków, to zastosowanie będzie miał tzw. zwykły obowiązek alimentacyjny.

Podstawą obowiązku alimentacyjnego jest w tym przypadku stan niedostatku, w jakim znajduje się małżonek uprawniony do alimentów.

Stan niedostatku nie jest definiowany przez przepisy prawa. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, iż w stanie niedostatku pozostaje osoba, która nie może własnymi siłami samodzielnie zaspokoić swoich usprawiedliwionych, podstawowych potrzeb. Te usprawiedliwione potrzeby to np. potrzeby mieszkaniowe, związane z pożywieniem, a także potrzeby zdrowotne. Usprawiedliwione potrzeby zawsze są oceniane indywidualnie i różnią się w odniesieniu do poszczególnych osób.

Sama utrata pracy i przejście na emeryturę nie powoduje, że osoba znalazła się automatycznie w stanie niedostatku. Stan niedostatku powstanie wówczas, kiedy z przyczyn obiektywnych były małżonek nie będzie miał możliwości samodzielnego zaspokojenia swoich potrzeb. Obowiązek alimentacyjny może powstać tylko wtedy, gdy niedostatek powstał w związku z czynnikiem obiektywnym niezależnym od woli osoby, która w niego popadła. Obowiązek alimentacyjny nie powstanie wobec osoby, która pozostaje w niedostatku z własnej winy np. nie podejmuje pracy mimo zdolności do jej podjęcia, lekkomyślnie rezygnuje z pracy, nie ubiega się o świadczenia z systemu ubezpieczeń społecznych mimo zaistnienia przesłanek do ich przyznania.

Pana była żona ma prawo do alimentów, jeżeli znajduje się w takiej sytuacji, że nie jest w stanie zaspokoić swoich niezbędnych i usprawiedliwionych potrzeb we własnym zakresie. Ten stan musi wynikać z przyczyn obiektywnych – niepełnosprawności, choroby itp.

To, że Pana była żona ma niską emeryturę, samo w sobie nie przesądza o tym, że znajduje się w stanie niedostatku. Jeżeli rozwód pogorszył sytuację materialną Pana żony, to musi zweryfikować swoje potrzeby.

W przypadku zwykłego obowiązku alimentacyjnego okoliczność, iż Pan ma o wiele lepszą sytuację materialną niż była żona, nie ma znaczenia w sprawie, ponieważ nie ma tu zastosowania tak jak w czasie trwania małżeństwa zasada równej stopy życiowej małżonków.

Również istotne pogorszenie się sytuacji materialnej Pana byłej żony w związku z rozwodem nie jest przesłanką do ubiegania się o alimenty – jest to przesłanka pozwalająca o ubieganie się o alimenty małżonkowi, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia od małżonka uznanego za wyłącznie winnego (art. 60 § 2 K.r.o.).

Stosownie do art. 60 § 3 K.r.o. obowiązek alimentacyjny małżonka, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, wygasa z upływem 5 lat od orzeczenia rozwodu. Jednak ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni.

Jeżeli Pana była żona nie znajduje się w stanie niedostatku (sama okoliczność, że ma niską emeryturę nie powoduje, że jest w stanie niedostatku), może Pan wystąpić o uchylenie obowiązku alimentacyjnego.

Jeżeli Pana była żona jest w takim wieku i stanie zdrowia, że jest w stanie podjąć dodatkowe zatrudnienie, to również będzie to uwzględnione w sprawie. Pana była żona w pierwszej kolejności powinna wykorzystać własne możliwości zarobkowe w celu zaspokojenia swoich potrzeb.

Poza tym zawarcie przez Pana nowego związku małżeńskiego spowodowało, że powstał nowy obowiązek alimentacyjny w stosunku do Pana nowej żony. Ta okoliczność, w przypadku gdyby sąd uznał, że Pana była żona znajduje się jednak w stanie niedostatku, stanowi przesłankę obniżenia alimentów.

Zakres zwykłego obowiązku alimentacyjnego jest uzależniony od usprawiedliwionych potrzeb małżonka uprawnionego do alimentów oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego.

Zawarcie małżeństwa przez małżonka zobowiązanego względem małżonka, który nie zawarł nowego małżeństwa, nie powoduje samo przez się uchylenia jego obowiązku alimentacyjnego. Jest oczywistym jednak, że ta okoliczność ma jednak wpływ na zakres tego obowiązku. Należy wziąć pod uwagę, że w związku z zawarciem nowego małżeństwa zmienią się możliwości zarobkowe i materialne małżonka zobowiązanego.

Dlatego warto w pozwie o uchylenie obowiązku alimentacyjnego zamieścić żądanie alternatywne – obniżenia alimentów na byłą żonę w przypadku uznania, że Pana obowiązek alimentacyjny wobec byłej żony nadal istnieje.

Pozew o alimenty należy złożyć w sądzie rejonowym właściwym ze względu na miejsce zamieszkania Pana byłej żony (pozwanej).

Opłata od pozwu to 5% wartości przedmiotu sporu, a ta odpowiada 12-miesięcznym alimentom. W Pana przypadku opłata od pozwu wyniesie 360 zł.

W pozwie może Pan zawrzeć wniosek o zabezpieczenie Pana roszczenia poprzez zawieszenie na czas trwania postępowania o uchylenie obowiązku alimentacyjnego, postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko Panu.

Reasumując, jeżeli Pana była żona nie znajduje się w stanie niedostatku (jest w stanie obiektywnie rzecz biorąc zaspokoić swoje potrzeby), to może Pan żądać uchylenia obowiązku alimentacyjnego.

Jeżeli Pana była żona znajduje się jednak w stanie niedostatku, to już w chwili obecnej może się Pan ubiegać o obniżenie tych alimentów. Jeżeli po przejściu na emeryturę Pana dochód zmniejszy się, to również może to mieć znaczenie dla ewentualnego, kolejnego obniżenia alimentów jakie Pan płaci na byłą żonę.

Jeżeli była żona znajduje się w stanie niedostatku, to Pana obowiązek alimentacyjny wobec niej, zgodnie z art. 60 § 3 K.r.o., wygasa z upływem 5 lat od orzeczenia rozwodu. Jednak ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni.

Jak stwierdził SN w uchwale z dnia 16 kwietnia 1974 r. (sygn. akt. III CZP 22/75) przez wyjątkowe okoliczności należy rozumieć zarówno okoliczności zachodzące po stronie rozwiedzionego małżonka domagającego się przedłużenia obowiązku alimentacyjnego, jak i po stronie drugiego z małżonków.

Wyjątkowymi okolicznościami nie będą z pewnością takie, które normalnie występują w życiu człowieka. Małżonek rozwiedziony nie będzie mógł zatem domagać się przedłużenia okresu alimentacji choćby ze względu na starzenie się.

Po pięciu latach od rozwodu zwykły obowiązek alimentacyjny wobec byłego małżonka wygasa. Jednak komornik będzie prowadził egzekucję dopóki była żona nie złoży wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Wniosek do komornika o zaprzestanie egzekucji nic Panu nie da, ponieważ jest on związany tytułem wykonawczym, a z niego wynika, że ma Pan obowiązek płacić byłej żonie określoną kwotę tytułem przyczyniania się do jej utrzymania.

Aby komornik zaprzestał egzekwowania alimentów, powinien Pan wystąpić do sądu z pozwem o stwierdzenie wygaśnięcia Pana obowiązku alimentacyjnego wobec Pana byłej żony. Jeżeli sąd wyda prawomocne orzeczenie o stwierdzeniu wygaśnięcia Pana obowiązku alimentacyjnego, Pana żona nie będzie mogła egzekwować alimentów.

Jak już wspomniałem, jeżeli w chwili obecnej Pana była żona nie znajduje się w stanie niedostatku, to należy uznać, że Pana obowiązek alimentacyjny już wygasł. Jednak i w tym wypadku koniecznym jest uzyskanie orzeczenia sądu potwierdzającego ten fakt. W ewentualnym postępowaniu sąd oceni, czy Pana żona jest w stanie niedostatku i w związku z tym Pana obowiązek alimentacyjny nadal istnieje, czy też stan niedostatku nie występuje i Pana obowiązek alimentacyjny wygasł.

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku