Opublikowane: 23.05.1997 | Zaktualizowane:

Uznanie zagranicznego wyroku rozwodowego

Postanowienie SN z dnia 23 maja 1977 r. (sygn. akt I CR 309/77)

O tym, który z nupturientów ma interes prawny w wystąpieniu z wnioskiem o uznanie zagranicznego wyroku rozwodowego, rozstrzyga okoliczność, na którym z nich ciąży obowiązek przedłożenia kierownikowi urzędu stanu cywilnego dowodu ustania poprzedniego małżeństwa. W świetle jednakowych postanowień przepisów art. 1 zd. drugie k.r.o. i art. 42 pkt 4 prawa o aktach stanu cywilnego (dekret z dnia 8 czerwca 1955 r. - Dz.U. z 1955 r. Nr 25, poz. 151 z późn. zm.) dowód ustania małżeństwa powinna złożyć ta osoba, która poprzednio pozostawała w związku małżeńskim.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie sprawy z wniosku Kamili N. o uznanie wyroku zagranicznego, na skutek rewizji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 19 maja 1977 r.

1. oddalił rewizję;

2. sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Warszawie w celu nadania biegu wnioskowi Wolfganga R. o uznanie wyroku rozwodowego Sądu RFN w S.

Maria Ł., działając w imieniu własnym i swej pełnoletniej siostry Kamili N., złożyła wniosek o uznanie wyroku sądu Republiki Federalnej Niemiec, rozwiązującego przez rozwód związek małżeński Wolfganga i Brunhildy R. - obywateli RFN.

W piśmie z dnia 21.III.1977 r. powiadomiły Sąd Wojewódzki, że Kamila N. jest w 13 tygodniu ciąży z Wolfgangiem R. Jednocześnie przesłały do Sądu jego pisemne oświadczenie z marca 1977 r. o "przyłączeniu się" do wniosku Kamili N.

Prokurator nie sprzeciwiał się uznaniu wyroku rozwodowego RFN.

Sąd Wojewódzki oddalił wniosek postanowieniem z 19.V.1977 r., przyjąwszy, że Maria Ł. i Kamila N. nie mają interesu prawnego w uznaniu wyroku sądu RFN, rozwiązującego małżeństwo Wolfganga i Brunhildy R. Rozstrzygnięcie bowiem wniosku nie wpłynie na uprawnienia do zawarcia małżeństwa z mężczyzną nie pozostającym w związku małżeńskim. Z wnioskiem o uznanie wyroku może wystąpić Wolfgang R., jeżeli ma zamiar zawrzeć małżeństwo w Polsce. Interesu prawnego wnioskodawczyń nie narusza też podniesiona przez nie okoliczność, że Wolfgang R. jako wnioskodawca musiałby uiścić opłaty sądowe w walucie swego kraju.

Rewizję od tego postanowienia złożyła tylko Kamila N. Zarzucała ona naruszenie przez Sąd Wojewódzki przepisów art. 1145 § 2 k.p.c., art. 46 prawa o aktach stanu cywilnego i przepisów o jurysdykcji sądów polskich oraz podnosiła, że zawarcie przez nią małżeństwa z Wolfgangiem R. leży w interesie mającego się urodzić dziecka. Na tej podstawie wnosiła o zmianę zaskarżonego postanowienia i o uwzględnienie wniosku o uznanie wyroku rozwodowego wydanego przez Sąd RFN.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Nie jest trafny pogląd, jakoby wyłącznie obywatel polski był uprawniony do złożenia w sądzie polskim wniosku o uznanie zagranicznego wyroku rozwodowego. Przeciwnie - jedną z przewodnich zasad polskiego prawa międzynarodowego procesowego jest równouprawnienie cudzoziemców w zakresie ochrony sądowej. W konsekwencji chybiona jest, oparta na tym właśnie nietrafnym poglądzie, teza wnioskodawczyni, że wobec niepodleganiu Wolfganga R. "jurysdykcji krajowej i właściwości sądów polskich", wnioskodawczyni jest legitymowana (i to wyłącznie ona) do złożenia wniosku o uznanie wyroku rozwodowego wydanego przez sąd RFN w sprawie byłych małżonków Wolfganga i Brunhildy R.

W świetle zasady z art. 1147 § 1 k.p.c. z wnioskiem o uznanie orzeczenia sądu zagranicznego może wystąpić każdy, a więc nie tylko osoby, które były stronami w procesie rozwodowym prawomocnie zakończonym w obcym państwie, i nie tylko obywatele polscy. Jednakże z mocy powołanego art. 1147 § 1 k.p.c. do kręgu uprawnionych należą wyłącznie te osoby, które mają interes prawny w uzyskaniu orzeczenia sądu polskiego, które uznaje za skuteczne w kraju rozwodowe orzeczenie sądu zagranicznego. O tym zaś, czy dana osoba ma tego rodzaju interes, czyli potrzebę prawną, decyduje to, czy przedmiotowe orzeczenie sądu polskiego będzie oddziaływało na sferę jej praw podmiotowych lub czy jest niezbędne do ochrony uprawnień lub do wykonania obowiązków tejże osoby, które wynikają z przepisów prawnych.

Jest niesporne, że wnioskodawczyni Kamila N. zamierza wyjść za mąż za obywatela RFN, Wolfganga R., którego małżeństwo z Brunhildą R., również obywatelką RFN, zostało rozwiązane przez wyrok sądu RFN. W świetle tego, co wyżej powiedziano i co wynika również z prawidłowych rozważań Sądu Wojewódzkiego, o tym, który z nupturientów ma interes prawny w wystąpieniu z wnioskiem o uznanie zagranicznego wyroku rozwodowego, rozstrzyga okoliczność, na którym z nich ciąży obowiązek przedłożenia kierownikowi urzędu stanu cywilnego dowodu ustania poprzedniego małżeństwa. W świetle jednakowych postanowień przepisów art. 3 § 1 zd. drugie k.r.o. i art. 42 pkt 4 prawa o aktach stanu cywilnego dowód ustania małżeństwa powinna złożyć ta osoba, która poprzednio pozostawała w związku małżeńskim.

Według własnych twierdzeń wnioskodawczyni spełnia ona wszystkie warunki, od których kodeks rodzinny i opiekuńczy uzależnia jej prawo do zawarcia małżeństwa. Innymi słowy - nie ma ona potrzeby ubiegania się o uzyskanie orzeczenia sądowego, stwierdzającego to prawo, czyli że w tym zakresie wnioskodawczyni nie ma żadnego interesu prawnego. Inaczej natomiast przedstawia się sytuacja prawna Wolfganga R., który poprzednio pozostawał w związku małżeńskim. Chcąc uzyskać w Polsce prawo do zawarcia małżeństwa (niekoniecznie z wnioskodawczynią) powinien on (a nie druga strona) przedłożyć dowód ustania swego poprzedniego małżeństwa. Nie Kamila N., obywatelka polska, lecz Wolfgang R., obywatel RFN, zamierzający zawrzeć małżeństwo w Polsce, jest zatem zainteresowany prawnie w rozumieniu art. 1147 § 1 k.p.c. w uzyskaniu dla siebie orzeczenia sądu PRL, uznającego, że orzeczenie sądu RFN rozwiązujące małżeństwo Wolfganga i Brunhildy R. jest skuteczne w Polsce.

Podobny rozkład interesu prawnego między nupturientami miałby miejsce, jak to słusznie wskazał przykładowo Sąd Wojewódzki, gdyby do zawarcia małżeństwa potrzebne były dokumenty przewidziane w art. 46 prawa o aktach stanu cywilnego lub w art. 562 i art. 563 k.p.c. Słuszny natomiast jest zarzut nierozpoznania przez Sąd Wojewódzki znajdującego się w aktach sprawy wniosku Wolfganga R. z marca 1977 r. Mylne oznaczenie tego pisma nie stanowiło przeszkody do nadania mu właściwego biegu po jego poprawieniu i usunięciu braków przez wnioskodawcę Wolfganga R.

Z przyczyn wyżej przytoczonych Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 387 k.p.c. i w związku z art. 130 § 1 k.p.c. jak w sentencji.

poleć uchwałę znajomemu     wersja do druku