Opublikowane: 16.06.2009

Autor: Monika Cieszyńska

Majątek wspólny małżonków w ustroju ustawowej wspólności majątkowej. Praktyczne wyjaśnienia

W artykule tym szczegółowo omówiono skład majątku wspólnego małżonków żyjących w ustawowej wspólności majątkowej.

Z chwilą wejścia w związek małżeński między małżonkami powstaje wspólność ustawowa, chyba że zawarli oni małżeńską umowę majątkową. W małżeństwie, w którym panuje ustawowa wspólność majątkowa, istnieją trzy masy majątkowe: majątek wspólny oraz dwa majątki osobiste (żony i męża). O przynależności danego przedmiotu decydują tu względy obiektywne, a nie wola małżonków.

Do majątku wspólnego – zgodnie z wolą ustawodawcy – należą przedmioty majątkowe nabyte przez obojga małżonków lub jednego z nich w czasie trwania wspólności ustawowej, chyba że dany przedmiot z mocy ustawy należy do majątku osobistego małżonka (art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – K.r.io.).

Przez pojęcie „przedmioty majątkowe” należy rozumieć własność i inne prawa rzeczowe (a więc przykładowo użytkowanie wieczyste, służebność gruntowa, służebność drogi koniecznej, posiadanie, spółdzielcze własnościowe prawa do lokalu), a także wierzytelności czy ekspektatywę (tj. oczekiwanie prawne) nabycia określonego przedmiotu majątkowego w przyszłości (na skutek zajścia określonego zdarzenia prawnego).

Ustawodawca w § 2 art. 31 K.r.io. wskazał trzy przykładowe składniki, które należą do majątku wspólnego małżonków, a mianowicie:

1. pobrane wynagrodzenie za pracę lub z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, choćby przedsiębiorstwo wchodziło w skład majątku osobistego jednego z małżonków;
2. dochody z majątku wspólnego i majątku osobistego;
3. środki zgromadzone na otwartym lub pracowniczym funduszu emerytalnym każdego z małżonków.

Przez wynagrodzenie należy rozumieć nie tylko wynagrodzenie zasadnicze, ale i wszelkie składniki dodatkowe, np. premie, nagrody jubileuszowe, ekwiwalent za niewykorzystany urlop czy odszkodowanie z tytułu nieuzasadnionego lub bezprawnego rozwiązania umowy o pracę. Renta, renta odszkodowawcza, emerytura, zasiłek dla bezrobotnych również objęte są majątkiem wspólnym małżonków. Jeśli chodzi o wynagrodzenie z innej działalności zarobkowej to przykładowo można wymienić: wynagrodzenie osiągane na podstawie umowy o dzieło, umowy-zlecenia czy umowy agencyjnej.

Dochody, które przynosi rzecz lub prawo należą do majątku wspólnego bez względu na to, czy rzecz wchodzi do majątków osobistych czy do majątku wspólnego. Chodzi tu o pożytki naturalne, które rzecz przynosi (np. owoce z drzewa, płody rolne); pożytki cywilne czyli dochody, jakie rzecz przynosi na podstawie stosunku cywilnoprawnego (np. czynsz uzyskiwany z wynajmu lokalu czy z dzierżawy; oraz pożytki prawa, czyli dochody jakie prawo przynosi zgodnie ze swym społeczno-gospodarczym przeznaczeniem (np. odsetki od wkładu oszczędnościowego).

Powyższy katalog nie jest katalogiem zamkniętym, na co wskazuje użyty przez ustawodawcę w przepisie zwrot „w szczególności”. Do majątku wspólnego należą ponadto:

• przedmioty zwykłego urządzenia domowego służące do wspólnego użytku obojga małżonków (np. lodówka, pralka, ekspres do kawy, odkurzacz, telewizor, CD, DVD, komplet wypoczynkowy, itp.) chyba że przedmioty te zostały nabyte w drodze zapisu, dziedziczenia lub darowizny, a darczyńca lub spadkodawca wyraźnie zastrzegł, że nie wejdą one do majątku wspólnego;
• wygrane z loterii lub innych gier losowych;
• najem lokalu mieszkalnego, jeśli umowa najmu została zawarta w czasie trwania małżeństwa w celu zaspokajania potrzeb mieszkaniowych;
• spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu, jeśli przydział lokalu nastąpił przez 1 stycznia 2000 r.

Nadto do majątku wspólnego wchodzi nieruchomość nabyta przez zasiedzenie, jeśli stwierdzenie nabycia nastąpiło w czasie trwania wspólności ustawowej, bez względu na to, czy oboje małżonkowie byli posiadaczami samoistnymi przez cały czas wymagany do zasiedzenia.

Należy jednak pamiętać, że jeśli tylko jedno z małżonków było posiadaczem samoistnym nieruchomości przez cały czas konieczny do zasiedzenia, w sentencji postanowienia o stwierdzeniu zasiedzenia wymienia się tylko tego małżonka, pomimo że nieruchomość niewątpliwie weszła do majątku wspólnego. Drugi z małżonków może wówczas w drodze powództwa o usunięcie niezgodności księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym uzyskać wpis swojej osoby w księgę wieczystą.

Również nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego nabyte na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. (Dz. U. Nr 27, poz. 250) weszły do majątku wspólnego, jeśli 4 listopada 1971 r. małżonkowie pozostawali we wspólności majątkowej, niezależnie od tego czy oboje spełniali przesłanki nabycia takiej nieruchomości.

W przypadku, gdy małżonkowie wspólnie wybudowali dom na gruncie należącym do majątku osobistego jednego z nich, dom nie staje się majątkiem wspólnym małżonków, pomimo że małżonkowie żyją w ustroju ustawowej wspólności majątkowej, lecz pozostaje w majątku osobistym tego małżonka, do którego należy grunt. Powyższe znajduje uzasadnienie w zasadzie superficies solo cedit, w myśl której, wszystko co zostało trwale związane z gruntem przypada gruntowi.

Niemniej drugi z małżonków przy podziale majątku wspólnego może żądać zarówno zwrotu nakładów z majątku wspólnego na zabudowę, jak i przeniesienia udziału we własności nieruchomości w wysokości odpowiadającej udziałowi, jaki mu przypadł w związku z ustaniem wspólności majątkowej.

Natomiast, jeśli małżonkowie lub choćby jeden z nich wybudowali dom na gruncie należącym do osoby trzeciej, każde z małżonków może żądać przeniesienia własności gruntu na podstawie art. 231 Kodeksu cywilnego, a nabyty przez nich grunt wejdzie do majątku wspólnego małżonków, chyba że środki na zabudowę gruntu pochodziły z majątku osobistego jednego z małżonków. W tym przypadku nieruchomość wejdzie do majątku osobistego tego małżonka.

Jeśli chodzi o akcje i udziały w spółkach kapitałowych (czyli w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością i w spółce akcyjnej), to należy uznać, że wchodzą one do majątku wspólnego małżonków, wszak pod warunkiem, że akcje zostały nabyte, a wkłady wniesione za środki pochodzące z majątku wspólnego. Natomiast nie oznacza to, że drugi z małżonków automatycznie staje się członkiem spółki. Członkostwo jest prawem osobistym i niezbywalnym, nie wchodzi więc w skład majątku wspólnego.

Inaczej jest w przypadku spółki cywilnej. Przedmioty majątkowe nabyte przez spółkę cywilną nie wchodzą do majątku wspólnego nawet jeśli wkład pochodził z tego majątku. Wszelkie prawa majątkowe wynikające z uczestnictwa w spółce cywilnej należą bowiem do majątku osobistego małżonka, który uczestniczy w spółce. Dotyczy to także sytuacji, gdy oboje małżonkowie są wspólnikami nawet tej samej spółki cywilnej. Natomiast zysk wypłacony małżonkowi będącemu członkiem spółki, niezależnie od rodzaju spółki, zawsze będzie wchodził w skład majątku wspólnego. Także wkład zwrócony po rozwiązaniu spółki wejdzie do tego majątku.

Z punktu widzenia składników majątku wspólnego warto także rozważyć instytucję nieodpłatnego nabycia akcji pracowniczych na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji. Samo uprawnienie do nabycia tych akcji należy do majątku osobistego małżonka, któremu to prawo przysługuje. Natomiast jeśli małżonek skorzysta już z tego prawa i nabędzie akcje w czasie trwania wspólności ustawowej – akcje te wejdą do majątku wspólnego małżonków.

Przy ustaleniu czy dany przedmiot majątkowy należy do majątku wspólnego pomocny jest również art. 33 K.r.io., który wymienia elementy należące do majątku osobistego każdego z małżonków.

W ustroju ustawowej wspólności majątkowej do majątku wspólnego nie wchodzą następujące prawa majątkowe:

• przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;
• przedmioty nabyte w zmian za rzeczy należące do majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej;
• wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków (chodzi tu o wynagrodzenie jeszcze niepobrane);
• prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie (np. służebność osobista, prawo pierwokupu);
• prawa majątkowe wynikające ze współwłasności łącznej, np. prawa ze stosunku spółki cywilnej;
• przedmioty majątkowe nabyte przez zapis, dziedziczenie, darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca wyraźnie zastrzegł, że przedmioty te wejdą do majątku wspólnego;
• przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;
• przedmioty uzyskane z odszkodowania z tytułu uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia oraz z zadośćuczynienia za krzywdę (cierpienia fizyczne, psychiczne), z wyjątkiem renty uzyskanej przez jednego z małżonków w związku z utratą zdolności do pracy, zmniejszeniem szans na przyszłość, zwiększeniem się jego potrzeb;
• przedmioty uzyskane z nagrody za osobiste osiągnięcia małżonka (chodzi tu o te konkursy, które wymagają wiedzy, ale już nie te, które wynikają ze stosunku pracy, czy jeśli o wygranej zadecydował czynnik losowy);
• prawa autorskie i pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy.

Jednakże należy jeszcze raz stanowczo podkreślić, iż dochody z wyżej wymienionych przedmiotów majątkowych stanowiących majątek osobisty każdego z małżonków (np. zysk ze sprzedaży prawa autorskiego) wchodzą już do majątku wspólnego małżonków i będą podlegać podziałowi w razie ustania ustawowej wspólności majątkowej.

Lubię To!

Oceń przydatność tekstu:

Ocena przydatności tekstu:

Oceń zrozumienie tekstu:

Ocena zrozumienia tekstu:

poleć artykuł znajomemu     wersja do druku