Prawa rodzicielskie

Odebrane prawa rodzicielskie podczas rozwodu mogą powodować w przyszłości duże problemy dotyczące kontaktów z dzieckiem.

… Moja córka ma 3 lata, z jej ojcem nie mamy ślubu. Gdy miała miesiąc, ojciec przestał się nią interesować. Zaraz po tym zachorowałam, co uniemożliwiało mi wykonywanie czynności przy dziecku, wbrew zaleceniom lekarzy nie zgodziłam się jednak na leczenie szpitalne, bo on nie zamierzał mi pomóc. W międzyczasie sądownie uzyskałam alimenty na córkę. W odpowiedzi na mój pozew ojciec dziecka napisał, że fakt, iż zostałam z dzieckiem w domu wynika z braku mojej motywacji zawodowej, a on potrzebuje pieniędzy, bo mam duże wydatki. Wprawdzie ojciec odwiedza córkę, ale nieregularnie, a wizyty polegają tylko na krótkiej zabawie. Wszystkie inne czynność muszę robić ja. Córka traktuje ojca jako kogoś z kim może się pobawić i nic poza tym. Mimo to nigdy nie odmówiłam mu odwiedzin, wręcz o to walczyłam. Na moje propozycje, by gdzieś z dzieckiem pojechać, odmawiał, tłumacząc się pracą, finansowo też nie pomógł. Odmówił mi również złożenia wraz ze mną wniosku o paszport dla dziecka. Żyjemy z córką według pewnego rytmu: w tygodniu jesteśmy w domu, a weekendy są dla bliskich, niedziela jest dla nas dniem szczególnym, to dzień modlitwy w mojej rodzinie, chodzimy do kościoła, a potem jemy obiad u dziadków. Boje się, że ojciec dziecka zburzy to, co udało mi się samej stworzyć z korzyścią dla córki, bo ostatnio zażądał wizyt w weekendy i postraszył mnie, że zabierze mi dziecko. Twierdzi, że mu ograniczam kontakty, chce córkę zabierać do siebie, a ja rzeczywiście nie chcę tego, bo od zawsze wychowuję ją sama, jest więc bardzo silnie ze mną związana emocjonalnie. Jej wychowanie jest dla mnie dobrem nadrzędnym, dlatego jestem na urlopie wychowawczym, pomimo że na rynku pracy ciągle poszukiwani są specjaliści tacy jak ja. Dodam, że ojciec dziecka ma taką pracę, w której może sam planować jej wymiar, by w tygodniu zobaczyć się z córką. Czy w takiej sytuacji mam szansę, by sąd przyznał mi sprawowanie władzy rodzicielskiej, a władzę ojca ograniczył do określonych obowiązków i uprawnień do dziecka? Jestem już zmęczona jego domaganiem się swoich praw, przy niespełnianiu żadnych obowiązków względem dziecka poza alimentami i zabawą, kiedy mu pasuje. Ojciec dziecka jest prawosławny. Zastanawiam się również, czy różnice w wierze mojej i ojca, uczestnictwo dziecka w jego świętach, obrzędach mogą stanowić argument na utrudnianie mi wychowania dziecka w mojej wierze. Czy w ogóle jest ważne, według jakiego schematu tygodnia dziecko funkcjonuje? Czy mam prawo domagać się przestrzegania zasad dotyczących zwyczajów, według których wychowuję córkę? Jakie są prawa rodzicielskie w jego przypadku?

Z Pani listu wynika, że w chwili obecnej ojciec dziecka nie ma ograniczonych praw rodzicielskich do dziecka. Wobec tego zarówno Pani jak i ojciec dziecka mają Państwo takie same uprawnienia i obowiązki względem wykonywania władzy rodzicielskiej.

Stosownie do art. 95 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka z poszanowaniem jego godności i praw.

Władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny (art. 95 § 3 K.r.io.).

... Z Pani listu wynika, że ojciec dziecka nie wykonuje swoich obowiązków, jakie mu dają mu prawa rodzicielskie, a jednocześnie domaga się od Pani dostosowania się do jego warunków związanych z wykonywaniem władzy rodzicielskiej.

Taka sytuacja uprawnia Panią do wystąpienia do sądu rodzinnego z wnioskiem o ograniczenie ojcu dziecka praw rodzicielskich. Jest to zasadne chociażby z tego względu, iż jeżeli uzyska Pani orzeczenie o ograniczeniu praw rodzicielskich ojca dziecka, nie będzie się Pani musiała obawiać, że ojciec dziecka „zabierze” go Pani, co zapowiada w rozmowach z Panią.

... Jak stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 14 października 1970 r. (sygn. akt. III CRN 181/70), pozbawienie przez ojca kilkuletniego dziecka naturalnego środowiska rodzinnego i bezpośredniej opieki matki oraz możliwości wychowania się wspólnie z małoletnim rodzeństwem i zatrzymanie go na stałe – wbrew woli matki – w obcym kraju zawiera elementy nadużycia praw rodzicielskich, które uzasadniają pozbawienie go tej władzy. Opierając się na tym orzeczeniu Sądu Najwyższego, wyraźnie widać, iż w Pani sytuacji „zabranie” dziecka z jego naturalnego środowiska bez Pani zgody groziłoby ojcu dziecka pozbawieniem praw rodzicielskich, nawet jeżeli nie chodziłoby o zabranie dziecka za granicę.

Powierzenie Pani wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem z jednoczesnym ograniczeniem praw rodzicielskich jego ojca do określonych obowiązków (np. do współdecydowania w istotnych sprawach dziecka w zakresie jego edukacji, zdrowia itp.) uchroni Panią przed sytuacjami, w których z racji tego, że obojgu rodzicom przysługuje nieograniczona władza rodzicielska pojawia się spór pomiędzy rodzicami, który i tak musiałby zostać rozstrzygnięty na drodze postępowania sądowego.

... W innym orzeczeniu Sądu Najwyższego możemy przeczytać – przy wyborze jednego z rodziców, któremu powierza się wykonywanie praw rodzicielskich w pełnym zakresie, należy mieć na względzie kwalifikacje podmiotowe obojga rodziców, w tym także ich zdolności wychowawcze. Należy więc każdorazowo oceniać, które z nich daje lepszą gwarancję wychowania dziecka na prawego człowieka i obywatela (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 1949 r., sygn. akt. WaC 76/49, a także z dnia 26 kwietnia 1958 r., sygn. akt. 3 CR 135/58).

... Istotnym w sprawie o powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej jest także wzajemny dotychczasowy stosunek rodziców do siebie i do dziecka, a także – jako okoliczność ujemna – czy jedno z rodziców nie wpaja dziecku uczucia niechęci lub nienawiści do drugiego i jego otoczenia (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1957 r., sygn. akt. 1 CR 1045/56).

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1981 r., sygn. akt. III CRN 155/81, wskazuje, iż sąd rozstrzygając o władzy rodzicielskiej powinien kierować się przede wszystkim dobrem dziecka oraz interesem społecznym, a nie interesem jednego czy obojga rodziców.

Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, że nie powinna Pani w okolicznościach wskazanych w pytaniu mieć problemu z uzyskaniem korzystnego dla Pani orzeczenia o powierzeniu wykonywania władzy rodzicielskiej.

... Argumenty ze sprawy o alimenty mogą być pomocne w sprawie o ograniczenie praw rodzicielskich, ale nie będą kluczowe. Kluczowymi w tej sprawie będą dobro dziecka i obecna sytuacja pomiędzy ojcem dziecka a dzieckiem.

Jak już wspomniałem, ma Pani bardzo duże szanse na uzyskanie orzeczenia o powierzeniu Pani wykonywania władzy rodzicielskiej oraz na ograniczenie ojcu dziecka praw rodzicielskich do określonych obowiązków. …   Przeczytaj pełną treść

… Przed pięciu laty urodziłam dziecko. Byłam bardzo młoda i w tragicznej sytuacji materialnej. Okoliczności zmusiły mnie, aby oddać dziecko i zrzec się praw rodzicielskich. Wiele razy chciałam spróbować jakoś odzyskać prawa rodzicielskie, lecz ciągle nie miałam na to warunków. Teraz moje życie uległo zmianie – jestem mężatką i bardzo bym chciała z mężem spróbować odzyskać dziecko. Wiem, że jest ono w rodzinie zastępczej niespokrewnionej, wiem też gdzie mieszka, lecz nie wiem, czy mogę się z nim zobaczyć albo chociaż skontaktować. I czym mam jakiekolwiek szanse, aby ubiegać się o odzyskanie dziecka? Pewnie powinnam dodać, że mąż nie jest biologicznym ojcem dziecka. Mieszkamy zagranicą, ale jeżeli będzie jakakolwiek możliwość odzyskania dziecka zdecydujemy się na przyjazd do Polski.

W polskim prawie nie ma instytucji zrzeczenia się praw rodzicielskich. Sąd może jedynie pozbawić daną osobę praw rodzicielskich, ograniczyć jej prawa lub ją zawiesić.

Z Pani listu nie wynika, czy sąd pozbawił Panią władzy rodzicielskiej, czy wyraziła Pani przed sądem zgodę na adopcję swojego dziecka w przyszłości przez kogokolwiek (tzw. zgodę blankietową).

Zarówno w pierwszym, jak i drugim przypadku istnieje możliwość odzyskania dziecka.

W przypadku pozbawienia władzy rodzicielskiej w razie ustania przyczyny, która była podstawą pozbawienia władzy rodzicielskiej, sąd opiekuńczy może władzę rodzicielską przywrócić. Tym samym winna Pani wystąpić do sądu opiekuńczego z wnioskiem o przywrócenie władzy rodzicielskiej. Sądem opiekuńczym jest sąd rejonowy. Sądem miejscowo właściwym będzie sąd miejsca zamieszkania małoletniego, bądź miejsca jego pobytu. Od wniosku należy uiścić opłatę sądową w wysokości 40 zł.

... W przypadku zgody blankietowej zgodę tę można odwołać przed sądem opiekuńczym do momentu wszczęcia postępowania o przysposobienie. W treści pytania wskazała Pani, że dziecko trafiło do rodziny zastępczej. Oznacza to, że dziecko nie zostało dotąd przez nikogo przysposobione. Należałoby jeszcze ustalić, czy nie zostało dotąd wszczęte postępowanie o przysposobienie. Wszczęcie postępowania zamyka bowiem Pani drogę co do cofnięcia zgody.

... Reasumując, jeśli dziecko zostało przysposobione, to w tym wypadku (z uwagi na zgodę blankietową) adopcja jest nierozwiązywalna (przysposobienia nie można rozwiązać). Nadto dla dziecka został sporządzony nowy akt urodzenia.

W celu ustalenia czy dziecko zostało przysposobione, winna Pani poszukać rozwiązania we własnym zakresie (wśród znajomych, w ośrodku, do którego trafiło dziecko, w parafii). Niestety żaden urząd nie udzieli Pani oficjalnie żadnej informacji, jeśli dziecko zostało adoptowane.

Na początek niech Pani spróbuje wystąpić jako matka dziecka do urzędu stanu cywilnego, w którym został sporządzony akt urodzenia dziecka, o odpis zupełny aktu urodzenia dziecka. …   Przeczytaj pełną treść

… Owocem mojego romansu z pewnym mężczyzną jest 3-letni synek. W akcie urodzenia wpisałam przypadkowe imię męskie. Obecnie ojciec dziecka, który nie utrzymuje z nami żadnych kontaktów, zadeklarował, że uzna syna. Jak do tego doprowadzić? Czy mogę go pozbawić jednak praw rodzicielskich? Ojciec zaproponował mi ugodę alimentacyjną, z której wynika, że mój syn dostawałby o wiele mniejsze kwoty niż dzieci jego ojca ze związku małżeńskiego (trwa rozwód). Co powinnam zrobić?

Odnosząc się całościowo do Pani sprawy, najlepszym rozwiązaniem byłoby złożenie pozwu do sądu rodzinnego o ustalenie ojcostwa. W takim pozwie może również zawierać się roszczenie alimentacyjne oraz wniosek o uregulowanie władzy rodzicielskiej.

Zgodnie z art. 84 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w skrócie K.r.io.) „sądowego ustalenia ojcostwa może żądać dziecko, jego matka oraz domniemany ojciec dziecka”.

... Istotne jest, iż zgodnie z art. 143 K.r.io. „jeżeli ojcostwo mężczyzny nie będącego mężem matki nie zostało ustalone, zarówno dziecko, jak i matka mogą dochodzić roszczeń majątkowych związanych z ojcostwem tylko jednocześnie z dochodzeniem ustalenia ojcostwa. Konieczne jest zatem połączenie roszczeń alimentacyjnych z żądaniem ustalenia ojcostwa (prawa rodzicielskie)” .

Roszczeniem związanym z tym żądaniem jest także roszczenie o pokrycie wydatków poniesionych w związku z ciążą i porodem oraz kosztów trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie połogu, a z ważnych powodów przez dłuższy czas. Ponadto matka może domagać się pokrycia innych wydatków lub szczególnych strat majątkowych, jeżeli wskutek ciąży lub porodu je poniosła. Proszę jednak pamiętać, że roszczenie o pokrycie wydatków poniesionych w związku z ciążą i porodem oraz kosztów trzymiesięcznego utrzymania matki w okresie połogu przedawniają się z upływem 3 lat.

... Zgodnie z art. 93 K.r.io. „władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom”. W razie sądowego ustalenia ojcostwa władza rodzicielska przysługuje jednak ojcu tylko wtedy, gdy przyzna mu ją sąd w wyroku ustalającym ojcostwo. O przyznaniu tej władzy sąd orzeka z urzędu, a oświadczenia stron w tym przedmiocie są tylko sugestią dla sądu.

W przedmiotowym pozwie może Pani zatem domagać się ograniczenia władzy rodzicielskiej ojcu dziecka (sąd, biorąc pod uwagę dobro dziecka, określi sposób jej wykonywania), zgodnie z nowo obowiązującymi przepisami mogą Państwo zawrzeć również tzw. porozumienie o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej, pozostawiając władzę rodzicielską obojgu rodzicom.

Pozew można wnieść do sądu rejonowego, w którego okręgu pozwany (czyli ojciec dziecka) ma miejsce zamieszkania, albo do sądu rejonowego według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej, czyli miejsca zamieszkania dziecka, co oznacza, iż wybór należy do Pani. …   Przeczytaj pełną treść

Treści powiązane