Autor: Jakub Bonowicz

Kupon na loterię zakupiony na Słowacji

Przebywając na Słowacji wykupiłem przez Internet kupon australijskiej loterii, który okazał się wygrany. Ponieważ wygrana jest dosyć wysoka, chciałbym ją przelać na konto i odprowadzić od niej podatek. W Polsce udział w zagranicznej loterii jest nielegalny, więc zapewne mogę spodziewać się zainteresowania organów ścigania moją wygraną. Czy w takim wypadku będę musiał w jakiś sposób udowodnić, że kupon został zakupiony przez Internet z terenu Słowacji i czy jest to legalne według polskiego prawa?

Istotnie, uczestnictwo na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w zagranicznej grze losowej lub zagranicznym zakładzie wzajemnym stanowi przestępstwo zagrożone sankcją z Kodeksu karnego skarbowego. Zgodnie z tezą wyrażoną w komentarzu przez G. Łabudę (P. Kardas, G. Łabuda, T. Razowski, Kodeks karny skarbowy, Komentarz, LEX 2010, Nb 12-16) uczestniczenie na terytorium RP w zagranicznej grze losowej lub zagranicznym zakładzie wzajemnym oznacza branie udziału w takiej grze czy zakładzie. Trzeba wskazać, że również autor komentarza wskazuje na niejasność tego przepisu, który jest sprzeczny z podstawową zasadą prawa karnego (także skarbowego) nullum crimen sine lege certae – nie ma przestępstwa bez ustawy, która musi dokładnie opisywać znamiona tego przestępstwa. Krotko mówiąc, ustawa karna powinien być tak napisana, iż obywatel musi zawsze przed popełnieniem jakiegoś czynu wiedzieć, czy czyn ten stanowi, czy nie przestępstwa – a tu tak nie jest. Ocena, czy zagraniczna gra lub zakład mają charakter gry losowej lub zakładu wzajemnego, winna być dokonywana na podstawie przepisów prawa polskiego. Jak wskazuje autor, „dość kuriozalne, jednak – jak wszystko na to wskazuje – zasadne będzie przypisanie sprawstwa za czyn zabroniony temu, kto nabędzie za granicą dowód udziału w grze lub zakładzie za granicą, następnie zaś przybędzie do kraju, gdzie będzie oczekiwał wyników (przykład ten pochodzi od Jarosława Majewskiego). Uczestnictwo wszak obejmuje nie tylko moment nabycia dowodu udziału, ale i moment ogłoszenia wyników”. Nie jest jasne, czy uczestniczenie musi dotyczyć wszystkich elementów, czy też tylko jednego z nich (np. nabycia losu, przyjęcia wygranej).

Ciekawą uwagę przedstawił kiedyś J. Błachut (Karnoskarbowa problematyka internetowych zakładów bukmacherskich, CzPKNiNP 2007, Nr 2, s. 134), wskazując na zupełny brak świadomości wśród adresatów norm prawnych karalności zachowań stypizowanych w art. 107 § 2 Kodeksu karnego, czego przyczyn można upatrywać w publicznym (zwłaszcza przy wykorzystaniu mediów) propagowaniu uczestnictwa w zagranicznych grach losowych i zakładach wzajemnych. Statystycznie okoliczność ta stanowi podstawę dla przyjęcia usprawiedliwionego błędu co do karalności wyłączającego winę (art. 10 § 4 Kodeksu karnego skarbowego). Uwaga ta jednak przy obecnej nagonce na hazard, zwłaszcza internetowy, jest już raczej nieaktualna.

Natomiast jeśli sprawca uczestniczył w grze losowej czy zakładzie wzajemnym poza terytorium RP, to wówczas w ogóle nie będą miały do niego zastosowania przepisy polskiego Kodeksu karnego skarbowego (w skrócie K.k.s.). Zgodnie bowiem z art. 3 § 1 K.k.s. „czyn zabroniony uważa się za popełniony w miejscu, w którym nastąpiło zachowanie sprawcy, albo gdzie skutek stanowiąc znamię czynu zabronionego nastąpił lub według zamiaru sprawcy miał nastąpić”. Zgodnie z art. 3 § 2 „przepisy kodeksu stosuje się do sprawcy, który popełnił czyn zabroniony na terytorium RP, jak również na polskim statku wodnym lub powietrznym, chyba że kodeks stanowi inaczej”. Wyjątkowo, zgodnie z art. 3 § 3, niezależnie do przepisów obowiązujących w miejscu popełnienia przestępstwa skarbowego, przepisy kodeksu stosuje się także do obywatela polskiego oraz cudzoziemca w razie popełnienia za granicą przestępstwa skarbowego skierowanego przeciwko istotnym interesom finansowym państwa polskiego” (a raczej trudno mówić tu o takim przypadku). Ponadto wyjątki dotyczą przestępstw określonych w rozdziale 6 i 7 działu II tytułu I, ale przestępstwa z art. 107 § 2 K.k.s. się do nich nie zalicza.

Oczywiście nie przesądza to o ewentualnej karalności (albo nie) takiego uczestnictwa według prawa słowackiego (które byłoby właściwe, gdyby uczestniczył Pan w grze losowej na terytorium Słowacji). Do tego konieczna jest jednak szczegółowa analiza problemu (prawa Republiki Słowackiej).

Zakładając, że prawo słowackie nie zakazuje uczestnictwa w zagranicznych grach losowych, przepis art. 107 § 2 K.k.s. jest bardzo łatwy do obejścia. Jeśli wartość wygranej jest na tyle wysoka, że warto się postarać o jej odbiór, to sposobów można wymyślić setki. Przykłady:

1. Umawia się Pan na określoną formę przekazu nagrody (np. przez Western Union) i odbiera Pan nagrodę w placówce na Słowacji.
2. Zakłada Pan konto w banku na Słowacji i nagroda zostaje przelana na to konto. Następnie wypłaca Pan pieniądze ze słowackiego konta, konto Pan likwiduje (albo nawet zostawia).
3. Znajduje Pan znajomego ze Słowacji, który posiada konto w tamtejszym banku i wskazuje Pan jego numer konta jako numer, na który mają wpłynąć pieniądze, po czym jedzie Pan na Słowację i osoba ta przekazuje Panu pieniędzy, kwitują Państwo przekazanie i odbiór, z zaznaczeniem, że odbywa się to na Słowacji.
4. Znajduje Pan osobę, która gotowa jest za Pana pojechać na Słowację i odebrać przekaz pieniężny w dany sposób lub założyć konto w tamtejszym banku, wypłacić pieniądze, które wpłyną tytułem nagrody, Pan potem pojedzie na Słowację i na Słowacji pokwitują Państwo odbiór (można dokonać np. tego przed notariuszem słowackim, by nie było wątpliwości co do miejsca).

Jak widać, możliwości jest wiele, wszystko jest kwestią czasu i pieniędzy.

Natomiast co do udowodnienia faktu, że nabył Pan los przez Internet, przebywając na terytorium Słowacji, to również jest to do ustalenia. Numer IP jest łatwo zidentyfikować, więc można ustalić (oczywiście to kwestia wysiłku technologicznego), z jakiego miejsca Pan się logował (a przynajmniej z jakiego kraju). Ponadto udowodnienie, że w tym czasie przebywał Pan za granicą, również jest dobrym sposobem. Kiedyś, gdy były stempelki w paszportach, nie było z tym żadnego problemu, dzisiaj jest to trochę trudniejsze – przydatne mogą okazać się np. chociażby rachunki ze Słowacji, faktury za paliwo tankowane w Słowacji, rachunek za hotel, w dalszej kolejności zeznania świadków itd.

Prawo polskie nie zabrania tzw. turystyki hazardowej, czyli udawania się do obcego kraju w celu uczestniczenia na jego terytorium w grze hazardowej, o ile cały proces uczestnictwa ma miejsce na terytorium tego kraju.

Zostaje jeszcze kwestia podatkowa.

Dochody z tytułu wygranej w loterii zagranicznej przez obywatela polskiego, nawet jeśli uczestniczył w niej na terytorium obcego państwa, powinny być co do zasady opodatkowane w Polsce. Zasadą jest to, że dochody takie są opodatkowane tylko w tym państwie, w którym ma miejsce zamieszkania lub siedziba osoba, która uzyskała tego typu dochód.

Wygrana taka podlega podatkowi w zryczałtowanej wysokości 10% przychodu.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych „od dochodów (przychodów) pobiera się zryczałtowany podatek dochodowy z tytułu wygranych w konkursach, grach i zakładach wzajemnych lub nagród związanych ze sprzedażą premiową, uzyskanych w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 1 pkt 6, 6a i 68. – w wysokości 10% wygranej lub nagrody”.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 6 i 6a „zwalnia się od podatku dochodowego:

1. wygrane w kasynach gry oraz w grach bingo pieniężne i fantowe urządzanych i prowadzonych przez uprawniony podmiot na podstawie przepisów o grach hazardowych obowiązujących w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego;
2. wygrane w grach liczbowych, loteriach pieniężnych, grze telebingo, zakładach wzajemnych, loteriach promocyjnych, loteriach audiotekstowych i loteriach fantowych, jeżeli jednorazowa wartość tych wygranych nie przekracza 2280 zł urządzanych i prowadzonych przez uprawniony podmiot na podstawie przepisów o grach hazardowych obowiązujących w państwie członkowskim UE lub w innym państwie należącym do EOG”.

Zwolnienia te, jak rozumiem, nie mają raczej zastosowania w powyższym wypadku (gra jest loterią, wygrana zapewne większa niż 2280 zł, urządzający podmiot ma siedzibę w Australii, a nie na terenie UE lub EOG). Zwolnienia te dotyczą bowiem dochodów uzyskiwanych z gier i zakładów wzajemnych, uzyskanych na terytorium UE lub EOG, od podmiotów, które posiadają zezwolenia na prowadzenie tego typu działalności.

Do niedawna sytuacja była inna – dochody uzyskane z tytułu hazardu za granicą przez osobę będącą rezydentem w RP podlegały podatkowi dochodowemu od osób fizycznych na zasadach ogólnych jako tzw. przychody z innych źródeł, opodatkowane według normalnej skali podatkowej. Dochody te podatnik wykazywał w deklaracji rocznej pod pozycją „przychody z innych źródeł”.

Natomiast od 2009 r. 10% stawka zryczałtowanego podatku dochodowego dotyczy wygranych w grach nie tylko uzyskanych na terytorium RP, ale także uzyskanych w państwie członkowskim UE lub innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Przepisy te stosuje się z zachowaniem umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, jednakże zwykle zasadą w takich umowach jest to, że jeśli chodzi o podatek od wygranej w grze, to podlega on opodatkowaniu w kraju miejsca zamieszkania podatnika. W wielu przypadkach (w szczególności w tzw. rajach podatkowych, jak np. Gibraltar) Polska nie podpisała umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, a więc dochód tego typu podlega opodatkowaniu w Polsce dla osoby będącej rezydentem w Polsce, co nie wyklucza opodatkowaniu tego samego dochodu według przepisów państwa, w którym nagroda zostanie uzyskana (z tym że w „rajach podatkowych” taki problem z zasady i tak nie istnieje).

Podatku tego nie uiszcza organizator gry w przeciwieństwie do wygranych w grach krajowych (gdzie organizator wypłacający nagrodę ma obowiązek obliczyć i pobrać podatek i zapłacić go na konto Urzędu Skarbowego). Zagraniczny podmiot takich czynności nie wykonuje. Dochód taki wykazuje Pan w deklaracji PIT-36, w pozycji 195.

W sprawie występuje jeszcze kilka innych aspektów, o których nie można zapomnieć. W zasadzie dotyczyłyby one Pana sytuacji, gdyby wartość wygranej była wyższa niż 15 tys. euro:

I Problem dochodu uzyskanego przez Pana a „pranie brudnych pieniędzy”

Zgodnie z ustawą z 16.11.2000 r. o przeciwdziałaniu wprowadzeniu do obrotu finansowego wartości majątkowych pochodzących z nielegalnych lub nieujawnionych źródeł oraz o przeciwdziałaniu finansowaniu terroryzmu wszystkie transakcje powyżej 15 tys. euro (zależy to więc od wysokości wygranej) są obowiązkowo rejestrowane, również wtedy, gdy są dokonywane w drodze więcej niż jednej operacji finansowej, jeśli okoliczności wskazują, że są ze sobą powiązane. Instytucje obowiązane do dokonywania rejestracji (np. banki, adwokaci, radcowie prawni) mają obowiązek identyfikacji klientów w przypadku złożenia tego typu dyspozycji, zlecenia. Ponadto duże przelewy z zagranicy połączone np. z szybkim otwarciem konta w banku zagranicznym i następnie zamknięciem albo utworzeniem go tylko do przyjęcia danej kwoty mogą wydawać się podejrzane, chociaż jeśli kwota wygranej nie jest aż tak duża i ma to charakter jedynie jednorazowej operacji, to prawdopodobieństwo zainteresowania się taką transakcją przez organy podatkowe i finansowe nie wydaje się duże.

II Problem prawno-dewizowy

Przepisów słowackiego prawa dewizowego na razie nie analizujemy, niemniej warto wskazać na polskie. Otóż jeśli wskazuje Pan organizatorowi loterii rachunek w polskim banku jako właściwy do przyjęcia wygranej, to organy podatkowe poinformowane przez nadzór finansowe mogą chcieć znać źródło pochodzenia tych środków (oczywiście niezmiernie trudno jest odpowiedzieć na pytanie, jakie jest prawdopodobieństwo takiego zdarzenia, zależy to po prostu od aktualnych „trendów” obowiązujących w organach finansowych).

Natomiast jeśli mamy do czynienia z przelewaniem pieniędzy z wygranych na rachunek w banku poza granicami Polski, to wchodzimy w sferę tzw. obrotu dewizowego, który podlega licznym ograniczeniom, na podstawie ustawy z 27.07.2002 r. – Prawo dewizowe.

Ustawa definiuje następujące podmioty:

1. Rezydent:

1. „osoby fizyczne mające miejsce zamieszkania w kraju oraz osoby prawne mające siedzibę w kraju, a także inne podmioty mające siedzibę w kraju, posiadające zdolność zaciągania zobowiązań i nabywania praw we własnym imieniu; rezydentami są również znajdujące się w kraju oddziały, przedstawicielstwa i przedsiębiorstwa utworzone przez nierezydentów,
2. polskie przedstawicielstwa dyplomatyczne, urzędy konsularne i inne polskie przedstawicielstwa oraz misje specjalne, korzystające z immunitetów i przywilejów dyplomatycznych lub konsularnych”.

2. „Nierezydent:

1. osoby fizyczne mające miejsce zamieszkania za granicą oraz osoby prawne mające siedzibę za granicą, a także inne podmioty mające siedzibę za granicą, posiadające zdolność zaciągania zobowiązań i nabywania praw we własnym imieniu; nierezydentami są również znajdujące się za granicą oddziały,
2. przedstawicielstwa i przedsiębiorstwa utworzone przez rezydentów,obce przedstawicielstwa dyplomatyczne, urzędy konsularne i inne obce przedstawicielstwa oraz misje specjalne i organizacje międzynarodowe, korzystające z immunitetów i przywilejów dyplomatycznych lub konsularnych.

Nierezydentami z krajów trzecich są: osoby fizyczne, osoby prawne oraz inne podmioty, posiadające zdolność zaciągania zobowiązań i nabywania praw we własnym imieniu, mające miejsce zamieszkania lub siedzibę w krajach trzecich; nierezydentami z krajów trzecich są również znajdujące się w tych krajach oddziały, przedstawicielstwa i przedsiębiorstwa utworzone przez rezydentów lub nierezydentów z innych krajów”, przy czym przez kraj trzeci rozumie się inne państwa niż Rzeczpospolita Polska, niebędące państwami członkowskimi Unii Europejskiej (w zakresie powyższej definicji mieszczą się zatem tzw. raje podatkowe: Kostaryka, Malta).

Obrót dewizowy jest obecnie co do zasady dozwolony, natomiast zgodnie z art. 25 ust. 1 „rezydenci i nierezydenci są obowiązani dokonywać przekazów pieniężnych za granicę oraz rozliczeń w kraju związanych z obrotem dewizowym za pośrednictwem uprawnionych banków, jeżeli kwota przekazu lub rozliczenia przekracza równowartość 15 000 euro”. Zgodnie z art. 2 pkt 20 „uprawnionym bankiem jest:

1. bank mający siedzibę w kraju, który zgodnie z określonym w statucie podmiotem działalności jest uprawniony do wykonywania czynności bankowej, o której mowa w art. 5 ust. 2 pkt 10 ustawy – Prawo bankowe;
2. utworzony w kraju oddział banku zagranicznego, który zgodnie z określonym w zezwoleniu na jego utworzenie przedmiotem działalności jest uprawniony do wykonywania czynności bankowej, o której mowa w art. 5 ust. 2 pkt 10 ustawy wymienionej w lit. a;
3. utworzony w kraju oddział instytucji kredytowej, która jest uprawniona do wykonywania w państwie macierzystym czynności objętych czynnością bankową, o której mowa w art. 5 ust. 2 pkt 10 ustawy wymienionej wyżej”.

Warto też wskazać, że jeśli zawodowo np. uczestniczy Pan w tego typu grach, co do zasady zgodne z prawem jest np. przeniesienie swojego ośrodka życia (centrum życiowego – a więc zmiana rezydencji podatkowej) do kraju, w którym np. nie istnieje podatek od dochodów od gier, co stwarza możliwość legalnego uzyskiwania takich dochodów i legalnego uczestnictwa w nich (bo gracz uczestniczy w grze poza terytorium RP), a jednocześnie dochody z tej gry są nieopodatkowane. Zmiana rezydencji podatkowej jest jednak przedsięwzięciem trudnym i czasochłonnym.

* Stan prawny z dnia 13.12.2010 r.

poleć pytanie znajomemu     wersja do druku